آبان
اخبار
آزمایشگاه زیست‌امنیتی هوش مصنوعی بریتانیا؛ ۱۰۰ میلیون پوند بودجه و سهم OpenAI و Anthropic
دولت بریتانیا با ۱۰۰ میلیون پوند بودجه و حمایت OpenAI و Anthropic، «آزمایشگاه زیست‌امنیتی هوش مصنوعی» را معرفی کرد؛ نهادی که قرار است هوش مصنوعی پیشرفته را برای شناسایی زودهنگام تهدیدهای زیستی و تسریع ساخت واکسن و درمان به کار بگیرد.
لیست مطالب
۱. ماجرا چیست؟ اعلام «اولین آزمایشگاه زیست‌امنیتی هوش مصنوعی جهان»
دولت بریتانیا در ۲۳ و ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ از تأسیس آزمایشگاهی به نام «آزمایشگاه زیست‌امنیتی هوش مصنوعی» خبر داد. در متن رسمی منتشرشده توسط دفتر کابینه، این نهاد «اولین سازمان اختصاصی امنیت زیستی مبتنی بر هوش مصنوعی در جهان» توصیف شده است. هدف آن استفاده از هوش مصنوعی پیشرو برای تقویت امنیت زیستی کشور و کمک به شناسایی و مهار تهدیدهای بیولوژیک است.
این آزمایشگاه بخشی از طرحی بزرگ‌تر با نام «ابتکار ملی امنیت زیستی هوش مصنوعی» است و بر پایه‌ی راهبرد امنیت زیستی بریتانیا ساخته می‌شود. نکته‌ی جالب برای دنبال‌کنندگان اخبار فناوری این است که دو رقیب اصلی بازار مدل‌های زبانی، یعنی OpenAI و Anthropic، هر دو در یک پروژه‌ی دولتی مشارکت کرده‌اند. اگر به رقابت این شرکت‌ها علاقه دارید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی «OpenAI چیست؟» را هم مطالعه کنید.
۲. ارقام؛ ۱۰۰ میلیون پوند دولتی و تا ۲۰۰ میلیون پوند شرکتی
طبق اطلاعیه‌ی رسمی، مجموع بسته‌ی این آزمایشگاه تا ۳۰۰ میلیون پوند است که از دو بخش تشکیل می‌شود. بخش اول ۱۰۰ میلیون پوند بودجه‌ی مستقیم دولت بریتانیا است. بخش دوم حداکثر ۲۰۰ میلیون پوند تعهد از سوی شرکت‌هاست که بیشتر به شکل اعتبار محاسباتی و اعتبار استفاده از مدل‌ها ارائه می‌شود، نه پول نقد.
این تفاوت اهمیت دارد. اعتبار مدل یعنی آزمایشگاه می‌تواند بدون پرداخت هزینه‌ی کامل، از قدرت پردازشی و مدل‌های پیشرفته‌ی این شرکت‌ها استفاده کند؛ اما این مبلغ به حساب بانکی آزمایشگاه واریز نمی‌شود. به همین دلیل، تحلیلگران توصیه می‌کنند رقم‌های دولتی و شرکتی را بی‌احتیاط با هم جمع نکنید و هر کدام را با ماهیت خودش بخوانید.
در همان بسته‌ی اعلامی، رقم‌های دیگری هم برای حوزه‌های امنیتی ذکر شده است، از جمله بودجه برای توسعه‌ی راهکارهای مقابله با عوامل بیماری‌زا. این ارقام جدا از خود آزمایشگاه هستند و نباید با بودجه‌ی آن اشتباه گرفته شوند.
۳. سهم OpenAI و Anthropic دقیقاً چیست؟
شرکت OpenAI طبق متن رسمی، ۱۰۰ میلیون پوند اعتبار محاسباتی و مدل در اختیار آزمایشگاه می‌گذارد. علاوه بر آن، دسترسی «مورداعتماد» به توانمندترین مدل‌های مرتبطش را از مسیر برنامه‌ای با نام Rosalind Biodefense فراهم می‌کند. دسترسی مورداعتماد یعنی پژوهشگران تأییدشده می‌توانند از قابلیت‌هایی استفاده کنند که برای عموم کاربران باز نیست.
شرکت Anthropic تا ۱۰۰ میلیون پوند اعتبار مدل، دسترسی مورداعتماد و پشتیبانی فنی اختصاصی ارائه می‌دهد. این یعنی علاوه بر خود مدل‌ها، مهندسان این شرکت هم در پیاده‌سازی و بهره‌برداری از آن‌ها به تیم آزمایشگاه کمک خواهند کرد. اگر با خانواده‌ی Claude آشنا نیستید، می‌توانید بخش آخرین اخبار هوش مصنوعی سایت را دنبال کنید.
در گزارش رسانه‌ها، مت کلیفورد از مسئولان امور بین‌المللی Anthropic از این آزمایشگاه استقبال کرده است. همچنین رسانه‌ها از زبان وزیر هوش مصنوعی بریتانیا، کانیشکا نارایان، نوشته‌اند که بریتانیا باید توانایی «محافظت از مردم خود» را در دوران قدرتمندتر شدن هوش مصنوعی داشته باشد.
۴. گوگل دیپ‌مایند و Basecamp Research چه نقشی دارند؟
گوگل دیپ‌مایند طبق اطلاعیه، شریک همکاری‌های پژوهشی است و دانشمندان و کارشناسان امنیت زیستی خود را در اختیار این همکاری‌ها می‌گذارد. همچنین قصد دارد دسترسی مورداعتماد به مدل‌های Gemini و مدل‌های تخصصی علمی را فراهم کند. مبلغی برای سهم دیپ‌مایند اعلام نشده و بعضی رسانه‌ها آن را «حامی مالی» نامیده‌اند، در حالی که متن رسمی فقط از مشارکت پژوهشی سخن می‌گوید.
شرکت Basecamp Research که در حوزه‌ی هوش مصنوعی و زیست‌شناسی فعالیت می‌کند، دسترسی به مدل‌ها و تخصص فنی خود را عرضه خواهد کرد. حضور یک شرکت زیست‌فناوری در کنار شرکت‌های مدل‌ساز نشان می‌دهد که آزمایشگاه صرفاً یک پروژه‌ی نرم‌افزاری نیست و قرار است با داده‌ها و مدل‌های بیولوژیک هم کار کند.
۵. آزمایشگاه عملاً چه کاری انجام می‌دهد؟
کار اولیه‌ی آزمایشگاه روی دو محور متمرکز است. محور اول بهبود تشخیص زودهنگام تهدیدهای زیستی نوظهور است؛ یعنی یافتن الگوهای غیرعادی در داده‌های سلامت و ژنومی پیش از آن‌که یک تهدید به بحران تبدیل شود. محور دوم تسریع ساخت واکسن، درمان و سایر اقدامات متقابل پزشکی است.
آزمایشگاه قرار است با نهادهایی مانند آژانس امنیت بهداشت بریتانیا، سازمان سلامت حیوانات و گیاهان، آزمایشگاه علوم و فناوری دفاعی، سازمان تنظیم داروها و فعالان صنعت علوم زیستی همکاری کند. دولت همچنین می‌خواهد در آینده سرمایه‌ی عمومی و خیریه را هم به این نهاد جذب کند.
چرا هوش مصنوعی در امنیت زیستی مفید است؟
مدل‌های بزرگ می‌توانند حجم عظیمی از مقالات علمی، داده‌های توالی ژنتیکی و گزارش‌های پایش را در زمانی کوتاه بررسی کنند. این توانایی برای غربالگری ترکیبات دارویی، پیش‌بینی ساختار پروتئین‌ها و کشف الگوهای شیوع بیماری کاربرد دارد. برای آشنایی با محدودیت‌های واقعی این فناوری، مقاله‌ی پتانسیل و محدودیت‌های هوش مصنوعی در دنیای واقعی را بخوانید.
تفاوت این آزمایشگاه با مؤسسه‌ی امنیت هوش مصنوعی
مؤسسه‌ی امنیت هوش مصنوعی بیشتر روی ارزیابی خود مدل‌ها و خطرهای آن‌ها تمرکز دارد؛ یعنی می‌سنجد یک مدل چقدر می‌تواند خطرناک باشد. اما آزمایشگاه جدید برعکس است و از مدل‌ها به‌عنوان ابزار دفاعی استفاده می‌کند تا تهدیدهای بیولوژیک را بشناسد و پاسخ به آن‌ها را سریع‌تر کند. به بیان ساده، یکی «بررسی ایمنی ابزار» است و دیگری «به‌کارگیری ابزار برای ایمنی».
این رویکرد دوگانه برای بریتانیا منطقی است: از یک سو خطر مدل‌های قدرتمند را پایش می‌کند و از سوی دیگر از همان قدرت برای محافظت از جامعه بهره می‌برد. اینکه این دو نهاد چگونه با هم هماهنگ می‌شوند، یکی از موضوعاتی است که در ماه‌های آینده باید دنبالش کرد.
۶. چرا بریتانیا؟ پیشینه‌ی سیاست‌گذاری هوش مصنوعی
بریتانیا در نوامبر ۲۰۲۳ میزبان نشست امنیت هوش مصنوعی در بلچلی‌پارک بود و در فوریه‌ی ۲۰۲۵ نام «مؤسسه‌ی ایمنی هوش مصنوعی» را به «مؤسسه‌ی امنیت هوش مصنوعی» تغییر داد. این کشور می‌خواهد خود را «میانجی صادق» در پایش و تنظیم‌گری هوش مصنوعی معرفی کند؛ جایگاهی متفاوت با رویکرد سخت‌گیرانه‌تر اتحادیه‌ی اروپا.
در عین حال، بریتانیا در ساخت مدل‌های مرزی از آمریکا و چین عقب است. همکاری با شرکت‌های پیشرو یکی از راه‌هایی است که دولت برای جبران این فاصله و حفظ نفوذ خود در حوزه‌ی ایمنی در پیش گرفته است.
۷. نگرانی‌ها و پرسش‌های بی‌پاسخ
این تحلیل نظر ماست و در متن رسمی نیامده است: هر ابزاری که بتواند تهدید زیستی را زودتر تشخیص دهد، در نظریه می‌تواند دانشی با کاربرد دوگانه هم تولید کند. به همین دلیل مفهوم «دسترسی مورداعتماد» و کنترل‌های دسترسی اهمیت کلیدی دارند، و جزئیات آن‌ها هنوز منتشر نشده است.
چند پرسش هنوز بی‌پاسخ مانده است: محل و رهبری آزمایشگاه چیست؟ کمیته‌ی علمی مشاور از چه کسانی تشکیل می‌شود؟ شفافیت یافته‌ها چگونه تضمین می‌شود؟ و آیا شرکت‌های دیگر هم می‌توانند وارد شوند؟ دولت وعده داده جزئیات کمیته‌ی علمی «در زمان مناسب» اعلام شود.
پرسش دیگر، استقلال است. آزمایشگاهی که بخش بزرگی از اعتبار خود را از دو شرکت خصوصی می‌گیرد، باید ثابت کند که تصمیم‌های پژوهشی‌اش مستقل می‌ماند. اعلام «غیرانتفاعی و مستقل» بودن گام اول است، اما اعتماد عمومی با شفافیت عملی ساخته می‌شود.
۸. این خبر برای کاربران و کسب‌وکارها چه معنایی دارد؟
برای کاربران عادی، این خبر نشانه‌ی روشنی است که مدل‌های هوش مصنوعی از ابزار نوشتن و گفت‌وگو فراتر رفته و وارد زیرساخت‌های حیاتی مانند سلامت عمومی شده‌اند. مدل‌هایی که امروز برای نوشتن ایمیل استفاده می‌کنید، مشابه همان فناوری‌هایی هستند که فردا در پایش بیماری‌ها به کار می‌روند.
برای کسب‌وکارها، پیام این است که دولت‌ها حاضرند روی همکاری عمیق با شرکت‌های مدل‌ساز سرمایه‌گذاری کنند. اگر می‌خواهید بدانید هوش مصنوعی چه جایگاهی در تجارت دارد، مقاله‌ی اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار را ببینید. و اگر تازه شروع کرده‌اید، راهنمای نوشتن پرامپت برای مبتدی‌ها و آموزش‌های ChatGPT نقطه‌ی شروع خوبی هستند.
۹. پرسش‌های متداول
آزمایشگاه زیست‌امنیتی هوش مصنوعی بریتانیا چیست؟
نهادی مستقل و غیرانتفاعی است که با بودجه‌ی ۱۰۰ میلیون پوندی دولت بریتانیا و حمایت شرکت‌ها راه‌اندازی می‌شود تا با هوش مصنوعی، تهدیدهای زیستی را زودتر تشخیص دهد و ساخت واکسن و درمان را سرعت ببخشد.
سهم OpenAI و Anthropic چقدر است؟
طبق اطلاعیه‌ی رسمی، OpenAI تا ۱۰۰ میلیون پوند اعتبار محاسباتی و مدل و Anthropic تا ۱۰۰ میلیون پوند اعتبار مدل به‌همراه پشتیبانی فنی می‌دهد. این مبالغ عمدتاً اعتبار هستند، نه پول نقد.
آیا گوگل هم پول می‌دهد؟
در متن رسمی، گوگل دیپ‌مایند شریک پژوهشی معرفی شده و مبلغی برای آن ذکر نشده است.
آزمایشگاه کی شروع به کار می‌کند؟
تاریخ دقیق افتتاح، محل و رهبری هنوز اعلام نشده است و دولت وعده داده جزئیات بیشتر را بعداً منتشر کند.
آیا این خبر به کاربران ایرانی مربوط است؟
مستقیماً خیر، اما نشان می‌دهد مسیر توسعه‌ی هوش مصنوعی به سمت کاربردهای حیاتی می‌رود و آشنایی با این فناوری برای همه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای دنبال‌کردن رقابت مدل‌ها هم می‌توانید مقایسه‌ی ChatGPT و DeepSeek را بخوانید.
