مرداد
اخبار
عرضه اولیه CXMT؛ بزرگ‌ترین آی‌پی‌اوی آسیا و رشد ۴۶۶ درصدی
بازار سرمایه‌ی چین روز دوشنبه ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ شاهد یکی از عجیب‌ترین روزهای تاریخ خود بود. سهام شرکت سی‌ایکس‌ام‌تی، بزرگ‌ترین سازنده‌ی حافظه‌ی دی‌رم چین، در نخستین روز معامله در بورس شانگهای بیش از ۴۶۶ درصد رشد کرد و شرکتی که تا دیروز نامش برای بیشتر سرمایه‌گذاران جهانی ناآشنا بود، به ارزشمندترین شرکت فهرست‌شده‌ی چین تبدیل شد. این فقط یک رکورد بورسی نیست؛ نشانه‌ای است از اینکه سرمایه‌ی چین کجا را قلب آینده می‌بیند. حافظه، همان قطعه‌ای که سال‌ها کالای ارزان و بی‌اهمیت تلقی می‌شد، حالا گلوگاه اصلی زیرساخت هوش مصنوعی است.
لیست مطالب
۱) روزی که بورس شانگهای شوکه شد
قیمت پایه‌ی عرضه ۸.۶۶ یوان برای هر سهم تعیین شده بود. در پایان نخستین روز معامله، همان سهم روی ۴۹ یوان بسته شد؛ یعنی جهشی معادل ۴۶۶ درصد. رقمی که حتی در بازار پرنوسان استارمارکت شانگهای — بازاری که مخصوص شرکت‌های فناوری طراحی شده و سقف نوسان روز اول ندارد — غیرعادی است.
ابعاد ماجرا وقتی روشن‌تر می‌شود که به ارزش بازار نگاه کنیم: حدود ۳.۳ تریلیون یوان، معادل تقریبی ۴۸۷ میلیارد دلار. با این عدد، سی‌ایکس‌ام‌تی از بانک صنعتی و تجاری چین (ICBC) — غول بانکی که سال‌ها بی‌رقیب در صدر فهرست بود — عبور کرد و به باارزش‌ترین شرکت بورسی چین بدل شد. تغییر نمادین اما پرمعنایی است: تاج بازار سرمایه‌ی چین از دست بانک‌ها به دست تراشه‌سازها افتاد.
حجم جذب سرمایه در این عرضه حدود ۵۷.۹ میلیارد یوان (نزدیک به ۸.۶ میلیارد دلار) گزارش شده است که آن را به بزرگ‌ترین عرضه‌ی اولیه‌ی سال ۲۰۲۶ در کل آسیا تبدیل می‌کند. طبق گزارش‌ها، تقاضای پذیره‌نویسی چندین ده برابر عرضه بوده و همین فشار تقاضا یکی از دلایل اصلی جهش روز نخست به شمار می‌رود.
۲) شرکت سی‌ایکس‌ام‌تی دقیقاً چه می‌سازد؟
نام کامل این شرکت چنگ‌شین مموری تکنولوجیز است؛ سازنده‌ی حافظه‌ی دی‌رم که در سال ۲۰۱۶ در شهر هه‌فِی تأسیس شد. دی‌رم همان حافظه‌ای است که در گوشی، لپ‌تاپ، سرور و کارت گرافیک شما داده‌های در حال پردازش را نگه می‌دارد. برخلاف حافظه‌ی فلش که اطلاعات را ماندگار ذخیره می‌کند، دی‌رم سریع اما فرّار است و دقیقاً به همین دلیل، سرعت و ظرفیت آن تعیین می‌کند یک سرور هوش مصنوعی چقدر می‌تواند مدل بزرگ را در حافظه نگه دارد.
سی‌ایکس‌ام‌تی برای سال‌ها بازیگر درجه‌دوی این بازار بود؛ اما رشد ظرفیت تولیدی‌اش در دو سال اخیر چشمگیر بوده است. طبق تحلیل‌های منتشرشده، این شرکت اکنون حدود ۱۰ درصد از تولید جهانی دی‌رم را در اختیار دارد و تا پایان ۲۰۲۶ به ظرفیتی نزدیک به ۳۵۰ هزار ویفر در ماه می‌رسد — عددی که آن را در آستانه‌ی برابری با ظرفیت مایکرون قرار می‌دهد. برآوردهای بلندمدت‌تر می‌گویند سهم این شرکت تا اواخر سال ۲۰۲۸ می‌تواند به حدود ۱۸ درصد تولید جهانی برسد.
مشتری‌ها هم اسم‌های کوچکی نیستند. طبق گزارش‌ها، بایت‌دنس (مالک تیک‌تاک) و تنسنت قراردادهای چندمیلیارد دلاری با این شرکت بسته‌اند؛ دو شرکتی که خودشان در حال ساخت بزرگ‌ترین خوشه‌های محاسباتی هوش مصنوعی چین هستند و مصرف حافظه‌شان سر به فلک می‌زند.
۳) چرا حافظه ناگهان این‌قدر مهم شد؟
سال‌ها روایت غالب صنعت این بود که «پردازنده مهم است و حافظه یک کالای جانبی ارزان». عصر مدل‌های زبانی بزرگ این معادله را وارونه کرد. یک مدل هوش مصنوعی هنگام پاسخ‌دهی باید میلیاردها پارامتر را از حافظه بخواند؛ اگر پهنای باند حافظه کم باشد، گران‌ترین پردازنده‌ی گرافیکی جهان هم بی‌کار می‌ماند و منتظر داده می‌نشیند. مهندسان به این وضعیت «دیوار حافظه» می‌گویند.
نتیجه‌ی عملی این تغییر را در بازار می‌بینیم: قیمت ماژول‌های حافظه در سال‌های اخیر جهش کرده، قراردادهای بلندمدت خرید حافظه بین شرکت‌های ابری و سازندگان امضا شده، و ظرفیت خالی در خطوط تولید تقریباً وجود ندارد. در چنین بازاری، هر بازیگر تازه‌ای که بتواند حجم قابل‌توجهی ویفر به عرضه‌ی جهانی اضافه کند، ارزش استراتژیک پیدا می‌کند — و بازار سرمایه دقیقاً همین را قیمت‌گذاری کرد.
اگر می‌خواهید تصویر بزرگ‌تری از اینکه این زیرساخت چطور به کاربرد روزمره‌ی هوش مصنوعی وصل می‌شود داشته باشید، مرور توان و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی نقطه‌ی شروع خوبی است.
۴) نکته‌ی غایب امیدنامه؛ خبری از HBM نیست
مهم‌ترین جزئیات این عرضه شاید همان چیزی باشد که در امیدنامه نیست. بررسی سرفصل‌های هزینه‌کرد نشان می‌دهد نزدیک به ۷۰ درصد از مخارج نام‌برده‌شده به دی‌رم متعارف اختصاص یافته است: حدود ۱۳ میلیارد یوان برای ارتقای فناوری، ۹ میلیارد یوان برای پژوهش نسل بعد و ۷.۵ میلیارد یوان برای توسعه‌ی خطوط ویفر. اما هیچ پروژه‌ی مستقلی برای حافظه‌ی پرپهنای‌باند یا همان HBM در فهرست دیده نمی‌شود.
این موضوع اهمیت دارد، چون HBM قطعه‌ی حیاتی کارت‌های گرافیکی مخصوص هوش مصنوعی است؛ همان چیزی که اس‌کی هاینیکس، سامسونگ و مایکرون بر سرش رقابت می‌کنند و حاشیه‌ی سود آن به‌مراتب بالاتر از دی‌رم معمولی است. نبود پروژه‌ی اختصاصی HBM دو تفسیر دارد: یا شرکت ترجیح داده در گام نخست روی حجم و سهم بازار تمرکز کند، یا موانع فنی و تحریمی دسترسی به تجهیزات پیشرفته هنوز اجازه‌ی ورود جدی به این حوزه را نمی‌دهد. هر دو تفسیر به یک نتیجه می‌رسند: فاصله‌ی چین با مرز فناوری حافظه هنوز بسته نشده است.
۵) هزینه‌ی تولید؛ پاشنه‌ی آشیل پنهان
ارقام بورسی خیره‌کننده‌اند، اما اقتصاد تولید داستان محتاطانه‌تری تعریف می‌کند. طبق گزارش‌ها، بهای تمام‌شده‌ی دی‌رم در سی‌ایکس‌ام‌تی بیش از ۳۰ درصد بالاتر از سامسونگ، اس‌کی هاینیکس و مایکرون است. در صنعتی که چرخه‌های رونق و رکود شدید دارد و در دوره‌ی مازاد عرضه قیمت‌ها می‌تواند نصف شود، این اختلاف هزینه یعنی حاشیه‌ی امن کمتر.
به بیان ساده: تا وقتی تقاضای هوش مصنوعی داغ است و هر ویفری که تولید شود مشتری دارد، این شکاف هزینه پنهان می‌ماند. اما اگر چرخه بچرخد و عرضه از تقاضا جلو بزند، همین شکاف می‌تواند به فشار سنگین بر سودآوری تبدیل شود. سرمایه‌گذارانی که سهم را در روز اول با رشد ۴۶۶ درصدی خریده‌اند، عملاً روی تداوم چند ساله‌ی چرخه‌ی رونق شرط بسته‌اند.
۶) پیامد برای سامسونگ، اس‌کی هاینیکس و مایکرون
سه غول کره‌ای و آمریکایی سال‌هاست بازار دی‌رم را در قالب یک الیگوپل سه‌نفره اداره می‌کنند؛ ساختاری که به آن‌ها قدرت قیمت‌گذاری قابل‌توجهی می‌دهد. ورود یک بازیگر چهارم با پشتوانه‌ی سرمایه‌ی دولتی و بازار داخلی تضمین‌شده، این توازن را تهدید می‌کند.
البته تهدید فوری نیست. سهم فعلی سی‌ایکس‌ام‌تی عمدتاً در رده‌های میانی و پایینی محصول متمرکز است و بخش پرحاشیه‌ی بازار — یعنی HBM و ماژول‌های سرور نسل جدید — همچنان در انحصار سه غول باقی مانده. اما فشار حجمی در رده‌های پایین‌تر می‌تواند به‌تدریج قیمت‌ها را در کل زنجیره تحت فشار بگذارد. جالب اینجاست که اس‌کی هاینیکس هم‌زمان در حال سرمایه‌گذاری روی رقبای نوظهور بازار تراشه‌ی استنتاج است؛ نشانه‌ای از اینکه بازیگران باتجربه دارند شرط‌های خود را متنوع می‌کنند.
۷) بُعد ژئوپلیتیک؛ خودکفایی به‌مثابه سیاست
این عرضه را نمی‌شود جدا از سیاست خواند. محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر تجهیزات لیتوگرافی پیشرفته و تراشه‌های هوش مصنوعی، چین را به سمت ساخت زنجیره‌ی تأمین داخلی هل داده است. حافظه یکی از حلقه‌هایی است که چین در آن شانس واقعی برای رسیدن به خودکفایی دارد، چون تولید دی‌رم متعارف — برخلاف پردازنده‌های ۳ نانومتری — به پیشرفته‌ترین تجهیزات جهان وابسته نیست.
از این زاویه، جهش ۴۶۶ درصدی روز نخست فقط ارزیابی مالی نبود؛ نوعی رأی اعتماد سرمایه‌ی داخلی به پروژه‌ی ملی خودکفایی نیمه‌رسانا هم بود. برای فهم بهتر بستر رقابت فناورانه‌ی چین و غرب، مقایسه‌ی چت‌جی‌پی‌تی و دیپ‌سیک تصویر روشنی از فاصله‌ی واقعی دو اکوسیستم می‌دهد.
۸) این خبر برای کاربر و کسب‌وکار ایرانی چه معنایی دارد؟
در کوتاه‌مدت، اثر مستقیم محسوسی بر قیمت رم مصرفی در بازار ایران نخواهید دید؛ زنجیره‌ی واردات و نرخ ارز متغیرهای غالب‌اند. اما در میان‌مدت دو اثر قابل ردیابی است: نخست، افزایش عرضه‌ی جهانی دی‌رم می‌تواند فشار قیمتی سال‌های اخیر را کمی تعدیل کند. دوم، ارزان‌تر شدن حافظه‌ی سرور یعنی هزینه‌ی اجرای مدل‌های هوش مصنوعی روی زیرساخت‌های ابری پایین‌تر می‌آید و این برای هر کسب‌وکاری که می‌خواهد سرویس مبتنی بر مدل زبانی راه بیندازد خبر خوبی است.
اگر به دنبال درک عملی‌تر از اینکه هوش مصنوعی چطور به مزیت رقابتی تبدیل می‌شود هستید، مطلب چرا هوش مصنوعی برای کسب‌وکار مهم است نقطه‌ی خوبی برای شروع است. برای دنبال کردن روزانه‌ی تحولات این حوزه هم بخش اخبار به‌روز نگه داشته می‌شود.
۹) چه چیزی را باید در ماه‌های آینده رصد کرد؟
سه شاخص کلیدی سرنوشت این شرط بورسی را روشن می‌کنند. نخست، تحقق واقعی هدف ۳۵۰ هزار ویفر در ماه تا پایان ۲۰۲۶؛ فاصله‌ی وعده تا تحقق در صنعت نیمه‌رسانا معمولاً کوتاه نیست. دوم، هرگونه اعلام رسمی درباره‌ی ورود به حوزه‌ی HBM که می‌تواند کل تز سرمایه‌گذاری را تغییر دهد. سوم، روند قیمت جهانی دی‌رم؛ اگر چرخه‌ی رونق حافظه در ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند، ارزش‌گذاری فعلی توجیه‌پذیرتر می‌شود و اگر نه، اصلاح سنگینی در انتظار سهم خواهد بود.
در نهایت باید یادآوری کرد که جهش‌های چند صد درصدی روز نخست در بازارهای پرهیجان، لزوماً بازتاب ارزش بنیادی نیستند. تاریخ بورس پر است از عرضه‌هایی که در روز اول رکورد زدند و در ماه‌های بعد بخش بزرگی از رشد خود را پس دادند. تفکیک هیجان از بنیاد، کار ماه‌های آینده است نه یک روز معامله. برای آشنایی با بازیگر اصلی سمت نرم‌افزاری این زنجیره هم می‌توانید مطلب اوپن‌ای‌آی چیست را بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی عرضه اولیه سی‌ایکس‌ام‌تی
شرکت سی‌ایکس‌ام‌تی دقیقاً چه محصولی می‌سازد؟
حافظه‌ی دی‌رم؛ همان حافظه‌ی موقت و پرسرعتی که در گوشی، رایانه و به‌ویژه سرورهای هوش مصنوعی داده‌های در حال پردازش را نگه می‌دارد. این شرکت در سال ۲۰۱۶ در چین تأسیس شد و اکنون بزرگ‌ترین سازنده‌ی دی‌رم این کشور است.
رشد ۴۶۶ درصدی در یک روز چطور ممکن است؟
بازار استارمارکت بورس شانگهای برای شرکت‌های فناوری طراحی شده و در روز نخست معامله سقف نوسان اعمال نمی‌کند. ترکیب این قاعده با تقاضای پذیره‌نویسی بسیار بالا و عرضه‌ی محدود سهام شناور، زمینه‌ی چنین جهشی را فراهم می‌کند.
آیا این خبر یعنی چین در حافظه به غرب رسیده است؟
خیر. سهم تولید بالا رفته اما شکاف فناورانه هنوز وجود دارد؛ به‌ویژه در حافظه‌ی پرپهنای‌باند که در امیدنامه‌ی عرضه پروژه‌ی اختصاصی برای آن دیده نمی‌شود. همچنین بهای تمام‌شده‌ی تولید طبق گزارش‌ها بیش از ۳۰ درصد بالاتر از رقبای اصلی است.
حافظه چه ربطی به هوش مصنوعی دارد؟
مدل‌های زبانی بزرگ هنگام پاسخ‌دهی باید حجم عظیمی از پارامترها را از حافظه بخوانند. اگر پهنای باند و ظرفیت حافظه کافی نباشد، پردازنده‌ی گرافیکی بی‌کار منتظر داده می‌ماند. به همین دلیل حافظه از یک قطعه‌ی جانبی به گلوگاه اصلی زیرساخت هوش مصنوعی تبدیل شده است.
آیا قیمت رم در بازار ارزان می‌شود؟
در کوتاه‌مدت بعید است؛ عوامل ارزی و زنجیره‌ی واردات نقش تعیین‌کننده‌تری دارند. در میان‌مدت، افزایش عرضه‌ی جهانی می‌تواند فشار قیمتی را تعدیل کند، اما این به تداوم ظرفیت‌سازی و وضعیت کلی چرخه‌ی بازار حافظه بستگی دارد.
