مهر
اخبار
ظرفیت مراکز داده چین از ۲۴ گیگاوات گذشت؛ گزارش SemiAnalysis از رقابت با ۵۶ گیگاوات آمریکا
گزارش تازهٔ SemiAnalysis می‌گوید ظرفیت مراکز داده‌ی چین از ۲۴ گیگاوات گذشته؛ عددی که فاصله با ۵۶ گیگاوات آمریکا را کوچک‌تر از تصور رایج نشان می‌دهد و بحث «کمبود برق یا کمبود تراشه» را دوباره داغ کرده است.
لیست مطالب
۱. چه اتفاقی افتاد؟
شرکت SemiAnalysis، مؤسسه‌ای شناخته‌شده در تحلیل زنجیره‌ی تراشه و زیرساخت هوش مصنوعی، گزارشی با عنوان «مدل مراکز داده‌ی چین» منتشر کرد. این مدل بیش از هزار ساختمان و بیش از شصت بازیگر مختلف را ردیابی می‌کند و تصویری از ظرفیت واقعی مراکز داده در چین می‌دهد. نتیجه‌ی اصلی ساده است: ناوگان مراکز داده‌ی چین بیش از ۲۴ گیگاوات برآورد شده، در حالی که برآورد همین مؤسسه برای آمریکا حدود ۵۶ گیگاوات است.
این خبر در روزهای اخیر دوباره در رسانه‌ها بازتاب یافت، چون خلاصه‌های هفتگی هوش مصنوعی آن را کنار جدیدترین رویدادهای صنعت آوردند. اهمیتش در این است که برآوردهای قبلی از ظرفیت چین تفاوتی تا ۱۵ برابر داشتند و هر گزارش عددی متفاوت می‌داد. حالا یک مدل ساختمان‌به‌ساختمان در اختیار تحلیلگران است. اگر دوست دارید زمینه‌ی کلی این رقابت را بهتر بشناسید، آرشیو اخبار هوش مصنوعی ما را ببینید.
۲. اعداد کلیدی گزارش
برای فهم دقیق‌تر، بهتر است اعداد را کنار هم بگذاریم. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از این مدل، ظرفیت تا پایان ۲۰۲۶ تقریباً به این شکل است: چین بیش از ۲۴ گیگاوات، آمریکا حدود ۵۶ گیگاوات، آسیا‌ـ‌اقیانوسیه بدون چین حدود ۱۵ گیگاوات، اروپا و خاورمیانه و آفریقا حدود ۱۴ گیگاوات و آمریکای لاتین حدود ۲ گیگاوات.
نکته‌ی جالب این است که عدد ۲۴ گیگاوات فقط ظرفیت فعال را نشان می‌دهد. حدود ۲۰ گیگاوات پروژه‌ی دارای تاریخ تحویل و حدود ۳۰ گیگاوات پروژه‌ی اعلام‌شده هم در این عدد نیست. یعنی اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، چین می‌تواند در سال‌های آینده ظرفیتی نزدیک به ۷۰ تا ۷۴ گیگاوات را روی کاغذ داشته باشد. البته «اعلام‌شده» با «ساخته‌شده» فرق دارد و بخشی از این پروژه‌ها شاید هرگز به مرحله‌ی بهره‌برداری نرسند.
۳. ByteDance؛ مستأجر بزرگ و بی‌صدا
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های گزارش به شرکت ByteDance، سازنده‌ی تیک‌تاک و دستیار Doubao، مربوط است. این شرکت تقریباً یک‌پنجم ظرفیت تحویل‌شده‌ی مراکز داده‌ی چین را اشغال کرده و تقریباً همه‌ی آن را اجاره می‌کند، نه اینکه خودش بسازد. به نوشته‌ی SemiAnalysis، این مشتری برای هر اپراتور عمده‌ی عمده‌فروشی در چین کلیدی است.
جمله‌ی معروف گزارش این است: «بزرگ‌ترین مستأجر هیچ گزارش ۱۰-K منتشر نمی‌کند و چند مالک بزرگ هرگز در بورس لیست نشده‌اند.» این یعنی بخش زیادی از اقتصاد زیرساخت هوش مصنوعی چین از دید سرمایه‌گذاران عمومی پنهان است. دستیار Doubao هم بر اساس همین گزارش‌ها حدود ۳۴۵ میلیون کاربر ماهانه دارد و همین مقیاس توضیح می‌دهد چرا ByteDance این‌قدر ظرفیت می‌خواهد.
سهم اپراتورهای بزرگ
دو اپراتور GDS و VNET در نیمه‌ی اول ۲۰۲۶ حدود ۱.۳ گیگاوات سفارش عمده‌فروشی امضا کردند، اما سفارش خرده‌فروشی‌شان کمتر از ۱۰ مگاوات بود. این دو شرکت از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ حدود یک‌سوم سفارش‌های ByteDance و علی‌بابا را گرفته‌اند. یعنی بازار به‌سرعت از مدل خرده‌فروشی به مدل عمده‌فروشی می‌رود.
۴. سرعت ساخت و مجوز؛ برتری پنهان چین
تفاوت بزرگ دیگر در سرعت اجراست. طبق این گزارش، چین معمولاً مرکز داده‌ی ۱۰۰ مگاواتی را در کمتر از ۱۲ ماه تحویل می‌دهد. دریافت مجوز در چین بین ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد، در حالی که در آمریکا این مدت حدود ۱۲ تا ۱۳ ماه گزارش شده است.
ساخت‌وساز هم به سمت مناطق داخلی کشور می‌رود. سیاست «داده‌ی شرقی، محاسبه‌ی غربی» که از ۲۰۲۲ اجرا شده، مراکز بزرگ را به سمت مغولستان داخلی می‌کشاند؛ جایی که برق تقریباً نصف قیمت شهرهای بزرگ است. ByteDance در شهرهای داتونگ و وهو و همچنین مغولستان داخلی پردیس دارد و در ماه ژوئیه دو شرکت جدید در نینگ‌شیا ثبت کرده است. برای مقایسه‌ی این وضعیت با مشکلات مراکز داده در غرب، می‌توانید نگاهی به مطلب ظرفیت‌ها و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی بیندازید.
۵. هزینه‌ی سرمایه‌ای؛ رکورد منفی در جریان نقدی
پول هم بازیگر اصلی ماجراست. هزینه‌ی سرمایه‌ای ترکیبی علی‌بابا، تنسنت و بایدو در فصل دوم ۲۰۲۶ حدود ۲۰ میلیارد دلار بوده؛ بیش از دو برابر سال قبل. هر سه شرکت در این فصل جریان نقدی آزاد منفی ثبت کردند و این برای اولین بار در تاریخ‌شان رخ داده است.
اگر ByteDance را هم اضافه کنیم، مجموع هزینه‌ی سرمایه‌ای این چهار غول حدود ۳۵ میلیارد دلار در ۲۰۲۴ و بیش از ۵۰ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ بوده و مسیرش به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار در ۲۰۲۶ می‌رسد. چنین جهشی نشان می‌دهد رقابت هوش مصنوعی فقط بر سر مدل نیست، بلکه بر سر بتن، برق و سرور هم هست. تحلیل مشابهی درباره‌ی اهمیت اقتصادی این سرمایه‌گذاری‌ها در مطلب اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار آمده است.
۶. خلأ و کمبود همزمان؛ تناقض ظاهری
گزارش به یک تناقض هم اشاره می‌کند: همزمان که از کمبود ظرفیت صحبت می‌شود، بعضی منابع از نرخ خالی بالا حرف می‌زنند. توضیح SemiAnalysis این است که رک‌های قدیمی خرده‌فروشی نزدیک شهرهای درجه‌یک با ۳۰ تا ۵۰ درصد بهره‌برداری کار می‌کنند و برای چگالی توان مورد نیاز هوش مصنوعی مناسب نیستند. به بیان ساده، آن ظرفیت خالی اصلاً در رقابت هوش مصنوعی شرکت نمی‌کند.
در مقابل، ساختمان‌های جدید عمده‌فروشی دوباره بالای ۷۰ درصد پر شده‌اند و بنا بر یک اپراتور، نرخ ظرفیت اختصاصی برق تقریباً نصف قیمت قبلی، یعنی حدود ۸۰ دلار برای هر کیلووات در ماه، شده است. جمله‌ی کلیدی گزارش هم همین است: «دوران هوش مصنوعی، دوران عمده‌فروشی است.»
۷. برق یا تراشه؛ گلوگاه اصلی کجاست؟
سؤال بزرگ این است که اگر چین برق و ساختمان را دارد، مانع اصلی چیست؟ برداشت رایج تحلیلگران این است که چین از نظر برق محدودیت جدی ندارد و گلوگاه واقعی، دسترسی به تراشه‌ی پیشرفته زیر تحریم‌های صادراتی است. باید توجه کرد که این جمع‌بندی تفسیر تحلیلگران است و بخش مستقیمی از متن گزارش نیست. گزارش‌ها همچنین می‌گویند پکن شاید به ByteDance و علی‌بابا اجازه‌ی خرید تراشه‌های جدید Nvidia را بدهد، اما این هنوز قطعی نیست.
پس تصویر دقیق‌تر این است که آمریکا بیشتر با محدودیت شبکه‌ی برق و مجوز دست‌وپنجه نرم می‌کند و چین بیشتر با محدودیت تراشه. هر دو طرف دارند به همان سمت می‌روند: ساخت هرچه سریع‌تر ظرفیت محاسباتی. چین حتی قصد دارد ظرفیت اجاره‌ی خارجی شرکت‌های بزرگش را از ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۹ دو برابر کند و به حدود ۴ گیگاوات برساند.
۸. این خبر برای کاربران و کسب‌وکارها چه معنایی دارد؟
کاربران عادی ممکن است فکر کنند مراکز داده موضوعی دور از زندگی روزمره است، اما واقعیت برعکس است. هرچه ظرفیت محاسباتی بیشتر شود، مدل‌های ارزان‌تر و سریع‌تری از چین و غرب وارد بازار می‌شوند. رقابت قیمتی مدل‌های متن‌باز چینی مثل DeepSeek و Qwen هم مستقیماً به همین زیرساخت وابسته است. مقایسه‌ی نمونه‌ای از این رقابت را در نبرد ChatGPT و DeepSeek بخوانید.
برای کسب‌وکارها پیام روشن است: بازار مدل‌ها به‌سرعت ارزان می‌شود و کسی که امروز یاد بگیرد از ابزارها درست استفاده کند، از موج بعدی عقب نمی‌ماند. اگر تازه شروع کرده‌اید، آموزش نوشتن پرامپت برای مبتدیان و مجموعه‌ی آموزش‌های ChatGPT نقطه‌ی شروع خوبی است. همچنین درباره‌ی اینکه شرکت پیشرو این صنعت از کجا آمده، OpenAI چیست را ببینید.
نکته‌ی پایانی این بخش درباره‌ی شفافیت است. بسیاری از اعداد این حوزه یا از گزارش‌های مالی شرکت‌های بورسی می‌آیند یا از برآورد تحلیلگران مستقل. چون مستأجر اصلی یعنی ByteDance گزارش مالی عمومی ندارد و بعضی مالکان بزرگ هم لیست نشده‌اند، هر مدلی مثل مدل SemiAnalysis ناگزیر بخشی از تصویر را با تخمین پر می‌کند. بنابراین بهتر است عدد ۲۴ گیگاوات را نقطه‌ی شروع بحث بدانیم، نه حرف آخر. در ماه‌های آینده، با افشای گزارش‌های فصلی و تحویل پروژه‌های جدید، می‌توان دید این برآوردها چقدر به واقعیت نزدیک بوده‌اند و فاصله‌ی دو کشور واقعاً کم می‌شود یا نه.
۹. پرسش‌های متداول
آیا واقعاً چین نزدیک آمریکا شده است؟
خیر، به این صورت قطعی نمی‌توان گفت. بر اساس برآورد SemiAnalysis، ظرفیت چین کمتر از نصف آمریکاست، اما این فاصله از برخی تصورات قدیمی کوچک‌تر است. نکته‌ی مهم‌تر این است که کیفیت تراشه‌ها هم مهم است، نه فقط گیگاوات.
گیگاوات در مراکز داده یعنی چه؟
گیگاوات واحد توان برق است و نشان می‌دهد یک مرکز داده در لحظه چقدر برق می‌تواند مصرف کند. معمولاً هر چه این عدد بیشتر باشد، سرور و تراشه‌ی بیشتری می‌توان در آن نصب کرد. اما عدد برق به‌تنهایی قدرت پردازشی را نشان نمی‌دهد.
آیا این اعداد قطعی‌اند؟
نه، همه‌ی اعداد برآورد خود SemiAnalysis هستند. بخشی از تحلیل مستأجر‌به‌مستأجر پشت دیوار پرداخت قرار دارد و تحلیلگران مستقل هنوز آن را کامل بررسی نکرده‌اند. پس بهتر است این ارقام را در حد تخمین معتبر ببینیم.
ByteDance چرا مرکز داده نمی‌سازد و اجاره می‌کند؟
اجاره سریع‌تر و انعطاف‌پذیرتر است. چون چین ساخت‌وساز را سریع انجام می‌دهد، شرکت‌هایی مثل GDS و VNET می‌سازند و ByteDance با قرارداد عمده‌فروشی ظرفیت را می‌گیرد.
نسخهٔ فوری این مطلب در تلگرام: اینجا بخوانید
