رکورد تاریخی TSMC؛ چرا جهش ۷۷ درصدی سود این غول، آینده‌ی تراشه هوش مصنوعی را روشن می‌کند

بزرگ‌ترین تراشه‌سازِ جهان رکورد زد و نشان داد که تقاضا برای تراشه هوش مصنوعی نه‌تنها فروکش نکرده، بلکه شتاب گرفته است.

۱. چه اتفاقی افتاد؟ رکوردی که بازار را تکان داد

روز پنجشنبه، ۱۶ ژوئیه‌ی ۲۰۲۶، شرکت تایوانی تی‌اس‌ام‌سی گزارش مالی سه‌ماهه‌ی دوم خود را منتشر کرد و اعدادش حتی خوش‌بین‌ترین تحلیل‌گران را هم غافلگیر کرد. سود خالص این شرکت به حدود ۷۰۶ میلیارد دلار تایوان (نزدیک به ۲۲ میلیارد دلار آمریکا) رسید؛ رشدی حیرت‌انگیز و نزدیک به ۷۷ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل. درآمد کل هم از مرز ۴۰ میلیارد دلار در تنها سه ماه گذشت و بیش از ۳۵ درصد رشد سالانه را ثبت کرد.

این نخستین رکورد این شرکت نیست؛ در واقع پنجمین فصل پیاپی است که تی‌اس‌ام‌سی رکورد سود خود را جابه‌جا می‌کند. اما چیزی که این گزارش را خاص می‌کند، پیام پشت آن است: تقاضا برای زیرساخت محاسباتی هوش مصنوعی نه‌تنها کم نشده، بلکه با سرعتی فزاینده در حال رشد است. برای درک بهتر جایگاه این شرکت، کافی است بدانید که تی‌اس‌ام‌سی تراشه‌ی اصلی تقریباً همه‌ی سخت‌افزارهای پیشرفته‌ی هوش مصنوعی جهان، از پردازنده‌های انویدیا گرفته تا تراشه‌های سفارشی گوگل و اپل، را می‌سازد.

به همین دلیل، گزارش فصلی تی‌اس‌ام‌سی مدت‌هاست به یک «دماسنج» برای کل صنعت هوش مصنوعی تبدیل شده است. وقتی سفارش‌ها به این شرکت زیاد می‌شود، یعنی شرکت‌هایی مثل انویدیا، ای‌ام‌دی، گوگل، آمازون و مایکروسافت در حال ساخت مراکز داده‌ی بزرگ‌تر و آموزش مدل‌های قدرتمندتر هستند. جدیدترین اخبار این حوزه را می‌توانید در بخش اخبار هوش مصنوعی دنبال کنید.

۲. چرا این خبر برای دنیای هوش مصنوعی مهم است؟

مهم‌ترین جزئیاتِ این گزارش، جایی پنهان است که شاید در نگاه اول به چشم نیاید: ترکیب درآمد. بخشی که تی‌اس‌ام‌سی آن را «رایانش پرکارایی» (HPC) می‌نامد و عمدتاً همان شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد، اکنون حدود ۶۶ درصد از کل درآمد شرکت را تشکیل می‌دهد. تنها در همین یک فصل، این بخش نزدیک به ۲۰ درصد رشد کرده است.

معنای این عدد ساده اما عمیق است. تا چند سال پیش، بخش عمده‌ی درآمد تراشه‌سازها از گوشی‌های هوشمند می‌آمد. حالا اما هوش مصنوعی به موتور اصلی اقتصاد نیمه‌رساناها تبدیل شده است. هر بار که شما با اوپن‌ای‌آی و محصولش چت‌جی‌پی‌تی گفت‌وگو می‌کنید، یا از جمینای و کلود کمک می‌گیرید، پشت صحنه ده‌ها تراشه‌ی ساخت همین شرکت در مراکز داده مشغول کارند.

این جابه‌جایی بزرگ نشان می‌دهد که هوش مصنوعی دیگر یک فناوری حاشیه‌ای نیست، بلکه به ستون فقرات سرمایه‌گذاری در فناوری تبدیل شده است. اگر می‌خواهید بدانید چرا این تحول برای اقتصاد و کسب‌وکارها اهمیت دارد، مطلب اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار نگاه جامع‌تری به شما می‌دهد.

۳. گلوگاه پنهان: چرا بسته‌بندی مهم‌تر از خودِ تراشه است؟

یکی از جالب‌ترین بخش‌های این ماجرا، مفهومی است که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود: بسته‌بندی پیشرفته. برخلاف تصور رایج، امروز محدودیت اصلی در تولید تراشه‌های هوش مصنوعی، ساختِ خودِ سیلیکون نیست؛ بلکه فناوری‌ای است که این تراشه‌ها را کنار حافظه‌ی پرسرعت می‌چیند و به یک محصول قابل‌عرضه تبدیل می‌کند.

CoWoS؛ نامی که سرنوشت هوش مصنوعی را تعیین می‌کند

این فناوری CoWoS (سرنام «تراشه روی ویفر روی بستر») نام دارد و کارش این است که پردازنده‌ی گرافیکی را با سرعتی سرسام‌آور به حافظه‌ی پرپهنای‌باند (HBM) وصل کند. تقریباً هر شتاب‌دهنده‌ی هوش مصنوعیِ نسل جدید — از H100، H200 و خانواده‌ی B200 و GB200 انویدیا تا MI300 و MI400 شرکت ای‌ام‌دی — به این بسته‌بندی وابسته است. به بیان دیگر، ظرفیت CoWoS تعیین می‌کند که جهان در هر سال چند شتاب‌دهنده‌ی هوش مصنوعی می‌تواند تحویل بگیرد.

به همین دلیل، بخش بزرگی از سرمایه‌گذاری تازه‌ی تی‌اس‌ام‌سی صرف افزایش همین ظرفیت بسته‌بندی می‌شود. وقتی می‌شنوید که «انویدیا نمی‌تواند به‌اندازه‌ی تقاضا کارت گرافیک بفروشد»، ریشه‌ی ماجرا معمولاً همین‌جاست: نه کمبود طراحی، بلکه کمبود ظرفیت بسته‌بندی و حافظه.

۴. شرط‌بندی ۲۶۵ میلیارد دلاری روی آمریکا

در کنار گزارش مالی، تی‌اس‌ام‌سی از تصمیمی بزرگ رونمایی کرد: افزودن ۱۰۰ میلیارد دلار دیگر به سرمایه‌گذاری‌اش در ایالت آریزونای آمریکا. با این افزایش، مجموع تعهد این شرکت در خاک آمریکا به ۲۶۵ میلیارد دلار و ۱۲ مجموعه‌ی صنعتی می‌رسد؛ رقمی که به بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری خارجی مستقیم در تاریخ ایالات متحده تبدیل شده است.

مدیرعامل شرکت، سی‌سی وی، در این‌باره از «همکاری و حمایت قوی دولت آمریکا و مشتریان کلیدی» قدردانی کرد. این حرکت هم انگیزه‌ی اقتصادی دارد و هم ژئوپلیتیک؛ از یک سو تی‌اس‌ام‌سی می‌خواهد به مشتریان بزرگ آمریکایی‌اش نزدیک‌تر شود و از سوی دیگر می‌کوشد ریسک تمرکز تولید در تایوان را کاهش دهد. جالب است بدانید که تنها در سال ۲۰۲۶، اپل بیش از ۱۰۰ میلیون تراشه‌ی تولیدشده در آریزونا خریداری کرده است.

پیش‌بینی می‌شود سهم کارخانه‌های آریزونا از کل درآمد شرکت، از حدود ۲ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۴ تا ۵ درصد تا سال ۲۰۲۷ برسد. این یعنی آمریکا کم‌کم به یکی از قطب‌های واقعی تولید تراشه‌ی پیشرفته تبدیل می‌شود؛ چیزی که تا همین چند سال پیش تقریباً به‌طور کامل در آسیا متمرکز بود.

۵. مسابقه‌ی گره‌ها: از ۴ تا ۲ نانومتر

قلب هر تراشه، «گره‌ی ساخت» آن است؛ عددی که هرچه کوچک‌تر باشد، ترانزیستورهای بیشتری در فضای کمتر جای می‌گیرند و تراشه سریع‌تر و کم‌مصرف‌تر می‌شود. تی‌اس‌ام‌سی در آریزونا یک نقشه‌ی راه پلکانی دارد. نخستین کارخانه (فَب ۲۱) هم‌اکنون تراشه‌های ۴ نانومتری را با بازدهی چشمگیر ۹۲ درصد تولید می‌کند و سودآور است.

فاز دوم برای تولید تراشه‌های ۳ نانومتری آماده می‌شود و برنامه‌ی تولید آن یک سال جلوتر افتاده و به ۲۰۲۷ رسیده است. کارخانه‌ی سوم قرار است سراغ نسل پیشرفته‌ی ۲ نانومتری (موسوم به A16) برود که کلنگش در آوریل ۲۰۲۵ به زمین خورد. علاوه بر این، چهار کارخانه‌ی دیگر برای گره‌های ۲ نانومتر و پایین‌تر برنامه‌ریزی شده‌اند.

نکته‌ی مهم برای کاربران این است: نسل ۲ نانومتری (که تی‌اس‌ام‌سی آن را N2 می‌نامد) در همین فصل حدود ۳ درصد از درآمد تراشه‌ها را به خود اختصاص داده و تازه در حال آغاز تولید انبوه است. همین گره‌ها هستند که قرار است مغزِ مدل‌های هوش مصنوعی نسل بعد را بسازند و آموزش آن‌ها را ارزان‌تر و سریع‌تر کنند. برای آشنایی با اینکه این مدل‌ها در عمل چه توانایی‌ها و چه محدودیت‌هایی دارند، خواندن مطلب توان و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی را پیشنهاد می‌کنیم.

۶. حرف‌های مدیرعامل: «موج هوش مصنوعی قوی‌تر می‌شود»

شاید مهم‌ترین بخش این گزارش، نه اعداد گذشته، بلکه چشم‌انداز آینده باشد. سی‌سی وی، مدیرعامل تی‌اس‌ام‌سی، با اطمینانی کم‌سابقه گفت که باور شرکت به «ابرروند چندساله‌ی هوش مصنوعی» بسیار بالاست و این روند روزبه‌روز «قوی‌تر و قوی‌تر» می‌شود. او تخمین پیشین خود از نرخ رشد مرکب سالانه‌ی درآمدِ تراشه‌های هوش مصنوعی طی پنج سال آینده را که پیش‌تر در محدوده‌ی «۵۰ تا نزدیک ۶۰ درصد» بود، بازهم مثبت‌تر توصیف کرد.

بر همین اساس، شرکت چشم‌انداز رشد درآمد سالانه‌ی خود برای کل سال ۲۰۲۶ را از «بالای ۳۰ درصد» به «بالای ۴۰ درصد» ارتقا داد. بودجه‌ی سرمایه‌ای امسال هم از محدوده‌ی ۵۲ تا ۵۶ میلیارد دلار به ۶۰ تا ۶۴ میلیارد دلار افزایش یافت؛ رقمی که نشان می‌دهد شرکت حاضر است پول هنگفتی را روی آینده‌ی هوش مصنوعی شرط ببندد.

این خوش‌بینی از سوی شرکتی که دقیقاً در قلب زنجیره‌ی تأمین هوش مصنوعی ایستاده، وزن ویژه‌ای دارد. وقتی سازنده‌ی اصلی تراشه‌ها می‌گوید تقاضا در حال تقویت است، این سیگنال قوی‌تری از اظهارنظر یک تحلیل‌گر بیرونی است.

۷. حباب است یا واقعیت؟ نگاهی متوازن

در ماه‌های اخیر، بحث «حباب هوش مصنوعی» داغ بوده است. گروهی از منتقدان معتقدند سرمایه‌گذاری‌های نجومی روی مراکز داده و تراشه، بیش از حدِ نیاز واقعی بازار است و دیر یا زود اصلاح خواهد شد. آن‌ها به سابقه‌ی حباب دات‌کام اشاره می‌کنند؛ زمانی که زیرساخت اینترنت بسیار بیشتر از تقاضای آن روز ساخته شد.

در سوی مقابل، کسانی مثل مدیران تی‌اس‌ام‌سی استدلال می‌کنند که این بار تفاوت اساسی وجود دارد: تقاضا واقعی و درآمدزاست، نه صرفاً مبتنی بر وعده. شرکت‌ها همین حالا برای استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی پول پرداخت می‌کنند و صف سفارش تراشه ماه‌ها طولانی است. رشد ۷۷ درصدی سود، به این استدلال قوت می‌بخشد.

واقعیت احتمالاً جایی میان این دو دیدگاه است. حتی اگر بخشی از این سرمایه‌گذاری‌ها بیش از حد باشد، روند بنیادین حرکت به سمت هوش مصنوعی به‌سختی قابل بازگشت است. رقابت شدید میان مدل‌ها — نمونه‌اش را در مطلب نبرد چت‌جی‌پی‌تی و دیپ‌سیک می‌بینید — خود یکی از موتورهای این تقاضای بی‌پایان برای تراشه است.

۸. چالش‌ها و ریسک‌های پیشِ‌رو

گسترش این کارخانه‌ها بدون دردسر نیست. شورای توسعه‌ی ملی تایوان چهار مانع اصلی را برای پروژه‌ی آریزونا شناسایی کرده است: محدودیت منابع آب (که برای تولید تراشه حیاتی است)، پیچیدگی مقررات، تأخیر در صدور ویزا و کمبود نیروی کار متخصص. تولید تراشه به آب فوق‌خالص و تعداد زیادی مهندس باتجربه نیاز دارد و تأمین هر دو در آمریکا آسان نیست.

افزون بر این، بیش از هزار مهندس تایوانی که برای راه‌اندازی خطوط تولید به آریزونا اعزام شده بودند، به پایان مأموریت سه‌ساله‌ی خود نزدیک می‌شوند و این موضوع نگرانی‌هایی درباره‌ی تداوم نیروی کار ماهر ایجاد کرده است. ژئوپلیتیک هم همیشه یک متغیر پنهان است؛ تنش‌های میان چین و آمریکا بر سر تراشه می‌تواند کل این معادله را تحت تأثیر قرار دهد.

با این حال، مجموعه‌ی این چالش‌ها بیشتر از جنس «موانع اجرایی» است تا «تردید در تقاضا». به بیان دیگر، پرسش اصلی این نیست که آیا بازار برای این همه تراشه وجود دارد یا نه، بلکه این است که آیا تی‌اس‌ام‌سی می‌تواند به‌اندازه‌ی کافی و به‌موقع تولید کند.

۹. این خبر برای کاربر فارسی‌زبان چه معنایی دارد؟

ممکن است بپرسید یک گزارش مالی از یک شرکت تایوانی چه ربطی به من دارد که هر روز از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنم. پاسخ ساده است: هرچه زیرساخت تراشه قوی‌تر شود، مدل‌های هوش مصنوعی سریع‌تر، ارزان‌تر و باهوش‌تر می‌شوند. رقابت غول‌ها بر سر تراشه، در نهایت به سود کاربران نهایی تمام می‌شود؛ درست مثل رقابتی که قیمت اینترنت پرسرعت را در دهه‌های گذشته پایین آورد.

این یعنی در ماه‌ها و سال‌های آینده احتمالاً شاهد دستیارهای هوشمندتر، پاسخ‌های سریع‌تر و شاید کاهش هزینه‌ی اشتراک ابزارهای هوش مصنوعی خواهیم بود. برای اینکه از این موج عقب نمانید، می‌توانید مهارت کار با این ابزارها را تقویت کنید؛ آموزش‌های چت‌جی‌پی‌تی و راهنمای پرامپت‌نویسی برای مبتدیان نقطه‌ی شروع خوبی هستند.

در نهایت، رکورد تازه‌ی تی‌اس‌ام‌سی یادآوری می‌کند که ما هنوز در ابتدای این مسیر هستیم. زمانی که موتورِ سخت‌افزاری هوش مصنوعی این‌قدر پرقدرت می‌چرخد، انتظار تحولات بزرگ‌تر در نرم‌افزار و کاربردها هم دور از ذهن نیست.

پرسش‌وپاسخ کوتاه (FAQ)

چرا سود تی‌اس‌ام‌سی این‌قدر زیاد شد؟

عامل اصلی، تقاضای بسیار بالا برای تراشه‌های هوش مصنوعی است. شرکت‌هایی مانند انویدیا، گوگل، مایکروسافت و آمازون برای ساخت مراکز داده و آموزش مدل‌های بزرگ، سفارش‌های سنگینی به تی‌اس‌ام‌سی می‌دهند و همین باعث شد سود این شرکت حدود ۷۷ درصد جهش کند.

تی‌اس‌ام‌سی دقیقاً چه‌کاره است؟

تی‌اس‌ام‌سی بزرگ‌ترین «کارخانه‌ی قراردادی» تراشه در جهان است؛ یعنی طراحی تراشه‌ها را شرکت‌هایی مثل انویدیا و اپل انجام می‌دهند، اما ساختِ فیزیکی آن‌ها بر عهده‌ی تی‌اس‌ام‌سی است. به همین دلیل، این شرکت نقشی حیاتی در کل صنعت هوش مصنوعی دارد.

سرمایه‌گذاری در آریزونا چه اهمیتی دارد؟

این سرمایه‌گذاری ۲۶۵ میلیارد دلاری، تولید تراشه‌های پیشرفته را که تا کنون عمدتاً در آسیا متمرکز بود، به آمریکا می‌آورد. این موضوع هم ریسک‌های ژئوپلیتیک را کاهش می‌دهد و هم زنجیره‌ی تأمین هوش مصنوعی را پایدارتر می‌کند.

آیا این نشانه‌ی حباب هوش مصنوعی است؟

دیدگاه‌ها متفاوت است. برخی نگران سرمایه‌گذاری بیش‌ازحد هستند، اما مدیران تی‌اس‌ام‌سی معتقدند تقاضا واقعی و درآمدزاست. رشد چشمگیر سود و صف طولانی سفارش‌ها، فعلاً به دیدگاه دوم قوت بیشتری می‌دهد.