غلط املایی عجیب زیر امضای ترامپ در تعهدنامه‌ی تازه‌ی هوش مصنوعی

ترامپ و رهبران متا، انویدیا و آنتروپیک یک تعهدنامه‌ی تازه درباره‌ی مسئولیت‌پذیری هوش مصنوعی امضا کردند؛ اما یک غلط املایی عجیب زیر امضای رئیس‌جمهور، کل ماجرا را به یکی از داغ‌ترین اخبار هفته تبدیل کرد.

۱. کاخ سفید، یک مراسم امضا و یک جمع غیرمعمول

روز سه‌شنبه، کاخ سفید میزبان یکی از غیرمعمول‌ترین رویدادهای اخیر دنیای فناوری بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در کنار مدیران چند تا از تأثیرگذارترین شرکت‌های هوش مصنوعی و سخت‌افزار جهان، پای سندی تازه نشست. برخلاف بسیاری از رویدادهای مشابه که با بیانیه‌های کلی و وعده‌های مبهم همراه‌اند، این‌بار یک سند مکتوب و امضاشده روی میز بود؛ سندی که قرار بود چارچوبی برای رفتار مسئولانه‌ی شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی ترسیم کند.

با این حال، همان‌طور که در ادامه می‌بینیم، چیزی که در نهایت بیشترین بازتاب را در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها پیدا کرد، نه بندهای حقوقی سند، بلکه یک جزئیات کوچک و بامزه در عکس رسمی مراسم بود.

۲. «تعهد مشترک بر مسئولیت‌های مرزی» دقیقاً چیست؟

نام رسمی سندی که در این مراسم امضا شد، «تعهد مشترک بر مسئولیت‌های مرزی» (Joint Commitment on Frontier Responsibilities) عنوان شده است. عبارت «مرزی» یا «فرانتیر» در ادبیات این روزهای هوش مصنوعی، معمولاً به قدرتمندترین و پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی اشاره دارد؛ همان مدل‌هایی که نگرانی‌های ایمنی بیشتری هم پیرامون‌شان مطرح می‌شود.

طبق آنچه از متن این تعهدنامه گزارش شده، شرکت‌های امضاکننده متعهد می‌شوند که:

فناوری‌شان دقیقاً همان‌طور که قرار است عمل کند و هر مشکلی به‌سرعت شناسایی و برطرف شود؛ هیئت‌های نظارتی مستقل برای بررسی تصمیم‌های مهم راه‌اندازی کنند؛ و کنترل‌های داخلی مشخصی را برای مدیریت ریسک‌های احتمالی پیاده‌سازی کنند.

نکته‌ی بسیار مهمی که در بسیاری از گزارش‌ها روی آن تأکید شده، این است که این تعهدنامه کاملاً داوطلبانه است. یعنی برخلاف قانون یا مقررات رسمی، هیچ ضمانت اجرایی یا مجازات قانونی برای شرکتی که از بندهای آن تخطی کند، در نظر گرفته نشده. برای آشنایی بیشتر با اینکه چرا مقررات‌گذاری هوش مصنوعی این‌قدر پیچیده است، می‌توانید مقاله‌ی پتانسیل‌ها و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی را در سایت Mr ChatGPT بخوانید.

۳. چه کسانی پای این سند را امضا کردند؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در کنار دونالد ترامپ، سه چهره‌ی شناخته‌شده‌ی صنعت فناوری این سند را امضا کردند: مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا؛ جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا؛ و داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک (سازنده‌ی مدل کلود). حضور هم‌زمان یک شرکت شبکه‌ی اجتماعی، یک غول سخت‌افزار و یکی از آزمایشگاه‌های پیشروی هوش مصنوعی، نشان می‌دهد این تعهدنامه قرار بوده طیف گسترده‌ای از بازیگران زنجیره‌ی هوش مصنوعی را دربربگیرد، نه فقط شرکت‌های سازنده‌ی مدل‌های زبانی.

در همین بازه‌ی زمانی، نام سم آلتمن (مدیرعامل OpenAI) و ایلان ماسک هم در کنار بحث‌های مربوط به کندسازی توسعه‌ی هوش مصنوعی در رسانه‌ها مطرح بود، هرچند جزئیات دقیق نقش هر یک در همین مراسم خاص به‌روشنی امضای سه نفر یادشده گزارش نشده است. برای آشنایی با جایگاه OpenAI در این اکوسیستم، می‌توانید نگاهی هم به مقاله‌ی OpenAI چیست؟ در سایت بیندازید.

۴. غلط املایی‌ای که همه‌چیز را تحت‌الشعاع قرار داد

حالا برسیم به بخشی که این خبر را از یک رویداد رسمی و کمی خشک، به یکی از پربحث‌ترین موضوعات روز در شبکه‌های اجتماعی تبدیل کرد. ترامپ پس از پایان مراسم، عکسی از سند امضاشده را در صفحه‌ی شخصی‌اش در Truth Social منتشر کرد. در نگاه اول، همه‌چیز عادی به نظر می‌رسید؛ یک سند رسمی، با امضاهای مدیران بزرگ‌ترین شرکت‌های هوش مصنوعی جهان.

اما دقیقاً زیر امضای رئیس‌جمهور، عبارت «United States» به‌شکل «Unites States» تایپ شده بود؛ یعنی حرف «d» از کلمه‌ی «United» جا افتاده بود. این اشتباه کوچک را ابتدا یک خبرنگار به نام مت نواک عمومی کرد و از همان لحظه، توجه بخش بزرگی از کاربران شبکه‌های اجتماعی و حتی چند رسانه‌ی معتبر، از محتوای حقوقی تعهدنامه به همین جزئیات کوچک معطوف شد.

۵. چرا این اشتباه این‌قدر سروصدا کرد؟

دلیل اصلی داغ‌شدن این خبر را می‌توان در چند نکته خلاصه کرد. اول اینکه این سند قرار بود نمادی از مسئولیت‌پذیری و دقت باشد؛ سندی که خط‌به‌خطش به‌دقت باید بازبینی می‌شد. وجود یک غلط املایی ساده درست زیر امضای رئیس‌جمهور، برای بسیاری از کاربران تناقضی طنزآمیز به نظر رسید.

دوم اینکه این اتفاق دقیقاً هم‌زمان با بحث دیگری درباره‌ی نام‌گذاری رسمی «هوش مصنوعی» در اسناد دولتی آمریکا رخ داد؛ موضوعی که در بخش بعدی به آن می‌پردازیم و باعث شد ترکیب این دو خبر، حس و حال طنزآمیزتری هم پیدا کند.

۶. نام‌گذاری تازه: از «هوش مصنوعی» به «ابرهوش»

چند روز پیش از این مراسم، در جریان سخنرانی ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل، او اعلام کرده بود قصد دارد واژه‌ی «هوش مصنوعی» (Artificial Intelligence) را در تمام اسناد رسمی دولت آمریکا با عبارت «ابرهوش» (Super Intelligence یا SI) جایگزین کند. استدلال او این بود که کلمه‌ی «مصنوعی» یک‌جورهایی «تقلبی» یا «ساختگی» به گوش می‌رسد، در حالی‌که به گفته‌ی خودش این فناوری واقعاً «شگفت‌انگیز» است. این تصمیم را می‌توان بخشی از یک رویکرد کلی‌تر برای تسریع رشد فناوری آمریکا در رقابت با رقبای جهانی، به‌ویژه چین، هم در نظر گرفت.

چرا «ابرهوش» می‌تواند گیج‌کننده باشد؟

نکته‌ی جالب اینجاست که در ادبیات علمی و پژوهشی هوش مصنوعی، اصطلاح «ابرهوش» از قبل یک معنای فنی کاملاً مشخص و متفاوت دارد. این واژه معمولاً برای توصیف سامانه‌های فرضی‌ای به کار می‌رود که در همه یا اکثر حوزه‌های شناختی، از توانایی انسان فراتر می‌روند؛ نه هر سامانه‌ی هوش مصنوعی امروزی که برای انجام کارهای مشخص طراحی شده. همین همپوشانی می‌تواند باعث سردرگمی میان اسناد رسمی دولت آمریکا و سازمان‌های بین‌المللی شود که همچنان از واژگان استاندارد «هوش مصنوعی» استفاده می‌کنند. تا زمان انتشار این گزارش، جزئیات دقیق اجرایی این تغییر نام‌گذاری —اینکه دقیقاً چه اسناد، مقررات و فرآیندهایی را شامل می‌شود— هنوز به‌طور کامل روشن نشده بود.

۷. آیا این تعهدنامه ضمانت اجرایی دارد؟

همان‌طور که اشاره شد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این سند، داوطلبانه‌بودن آن است. این یعنی اگر یکی از شرکت‌های امضاکننده در عمل به بندهای تعهدنامه کوتاهی کند، هیچ مرجع قانونی یا نهاد نظارتی نمی‌تواند آن را جریمه یا مجازات کند. این ویژگی، این تعهدنامه را بیشتر شبیه یک بیانیه‌ی نیت (Statement of Intent) می‌کند تا یک قانون یا مقرره‌ی الزام‌آور.

با این حال، مارک زاکربرگ این نشست را «یک گفت‌وگوی تاریخی» توصیف کرد و آن را نقطه‌ی شروعی معنادار برای صنعت دانست. برخی ناظران هم این‌گونه توافق‌های داوطلبانه را گامی مثبت، هرچند ناکافی، در مسیر شکل‌گیری استانداردهای ایمنی هوش مصنوعی می‌دانند؛ مشابه بحث‌هایی که پیش‌تر درباره‌ی تلاش گوگل، OpenAI و آنتروپیک برای ساخت یک نهاد خودگردان استاندارد ایمنی مطرح شده بود. برای کسب‌وکارهایی که می‌خواهند بدانند این نوع سیاست‌گذاری‌ها چه تأثیری روی صنعت دارد، مقاله‌ی چرا هوش مصنوعی برای کسب‌وکارها مهم است؟ منبع خوبی برای شروع است.

۸. این اتفاق در بستر بزرگ‌تر رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین کجا می‌ایستد؟

دولت ترامپ در ماه‌های اخیر بارها تأکید کرده که هدف اصلی‌اش، تسریع پیشرفت هوش مصنوعی آمریکا در برابر رقبای جهانی است، نه کندکردن آن با مقررات سنگین. از همین زاویه، این تعهدنامه‌ی داوطلبانه را می‌توان تلاشی برای نشان‌دادن مسئولیت‌پذیری صنعت بدون ایجاد مانع قانونی جدی تعبیر کرد؛ رویکردی که با مدل مقرراتی سخت‌گیرانه‌تر برخی ایالت‌ها یا کشورهای دیگر تفاوت آشکاری دارد. تغییر نام «هوش مصنوعی» به «ابرهوش» هم از همین زاویه، بخشی از تلاش گسترده‌تر برای بازتعریف روایت عمومی درباره‌ی این فناوری در آمریکاست.

۹. این خبر چه اهمیتی برای کاربران فارسی‌زبان دارد؟

شاید در نگاه اول، یک غلط املایی در یک سند آمریکایی، ارتباط مستقیمی با کاربران فارسی‌زبان نداشته باشد. اما این خبر یادآوری خوبی است از دو نکته‌ی مهم: اول اینکه حتی در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری درباره‌ی هوش مصنوعی، جزئیات کوچک و دقت نوشتاری همچنان اهمیت دارند؛ نکته‌ای که برای هرکسی که با هوش مصنوعی متن یا تصویر تولید می‌کند هم صدق می‌کند. اگر می‌خواهید یاد بگیرید چطور پرامپت‌های دقیق‌تر و بدون‌خطا بنویسید، مقاله‌ی آموزش نوشتن پرامپت برای مبتدیان در سایت Mr ChatGPT نقطه‌ی شروع خوبی است.

دوم اینکه این‌گونه اخبار نشان می‌دهند مقررات‌گذاری هوش مصنوعی هنوز در مراحل ابتدایی و آزمایشی خودش قرار دارد؛ چه در آمریکا و چه در بقیه‌ی دنیا. برای دنبال‌کردن این‌جور تحولات به‌صورت روزانه، می‌توانید سری به بخش اخبار هوش مصنوعی سایت بزنید، و اگر دوست دارید مهارت‌های عملی‌تری هم یاد بگیرید، بخش آموزش‌های ChatGPT پر از محتوای کاربردی است. برای درک بهتر تفاوت بین توسعه‌دهندگان واقعی و تصور رایج از «برنامه‌نویسی با هوش مصنوعی»، مقاله‌ی توهم برنامه‌نویس تنها در برابر مهندس واقعی هم خواندنی است.

پرسش‌های متداول

تعهدنامه‌ی «مسئولیت‌های مرزی» چه کسانی را امضا کردند؟

بر اساس گزارش‌ها، دونالد ترامپ به همراه مارک زاکربرگ (متا)، جنسن هوانگ (انویدیا) و داریو آمودی (آنتروپیک) این سند را امضا کردند.

آیا این تعهدنامه الزام قانونی دارد؟

خیر. این سند کاملاً داوطلبانه است و هیچ مجازات یا ضمانت اجرایی قانونی برای شرکت‌هایی که از بندهای آن پیروی نکنند، در نظر گرفته نشده.

غلط املایی دقیقاً در کجای سند بود؟

در عکس رسمی منتشرشده در صفحه‌ی Truth Social ترامپ، درست زیر امضای رئیس‌جمهور، عبارت «United States» به‌اشتباه «Unites States» نوشته شده بود.

تغییر نام «هوش مصنوعی» به «ابرهوش» یعنی چه؟

ترامپ اعلام کرده می‌خواهد در اسناد رسمی دولت آمریکا، به‌جای «هوش مصنوعی»، از عبارت «ابرهوش» استفاده شود؛ هرچند این واژه در ادبیات علمی هوش مصنوعی از قبل معنای فنی متفاوتی دارد و جزئیات اجرایی این تغییر هنوز کامل روشن نیست.