مهر
اخبار
شرایط تجاری جدید متا؛ اجازه‌ی خزش وب‌سایت‌ها برای آموزش هوش مصنوعی از ۳۰ اکتبر
متا با به‌روزرسانی شرایط تجاری خود که از ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اجرا می‌شود، به خودش اجازه می‌دهد وب‌سایت‌های مرتبط با حساب‌های تجاری را بخزد و محتوایشان را برای آموزش هوش مصنوعی به کار ببرد. کارشناسان حقوقی می‌گویند ناشران عملاً راه فرار روشنی ندارند.
لیست مطالب
۱. ماجرا از کجا شروع شد؟
در اوایل اکتبر ۲۰۲۶، شرکت متا از طریق یک پست وبلاگی و همچنین بخش اعلان‌های Meta Business Suite به کاربران حساب‌های تجاری خبر داد که شرایط استفاده‌ی تجاری‌اش به‌روز می‌شود. این تغییر در ظاهر یک بروزرسانی حقوقی معمولی بود، اما در ۱۵ اکتبر نشریه‌ی Nieman Lab گزارش داد که متن جدید حاوی بندهایی است که به متا اجازه می‌دهد وب‌سایت‌های وابسته به کسب‌وکارها را برای هدف‌های گوناگون، از جمله آموزش مدل‌های هوش مصنوعی، بخزد.
تاریخ اجرای شرایط جدید ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ است. یعنی فاصله‌ی کمی برای واکنش مانده و هر صاحب کسب‌وکاری که از ابزارهای تبلیغاتی یا مدیریت صفحه‌ی متا استفاده می‌کند، باید همین حالا تصمیم بگیرد که با این شرایط کنار می‌آید یا نه. این خبر به‌خصوص برای ناشران، رسانه‌ها، فروشگاه‌های آنلاین و تولیدکنندگان محتوا اهمیت دارد، چون سایت‌هایشان مستقیم زیر چتر عبارت «مرتبط با کسب‌وکار» قرار می‌گیرد.
۲. شرایط جدید دقیقاً چه می‌گوید؟
بر اساس گزارش Nieman Lab، متن شرایط تجاری می‌گوید متا می‌تواند با ابزارهای خودکار به وب‌سایت‌هایی دسترسی پیدا کند که با محصولات یا خدمات یک کسب‌وکار «مرتبط» هستند. همچنین به متا اجازه داده شده «اعتبارنامه‌ی آزمایشی» یا test credentials بسازد تا به این سایت‌ها وارد شود. جمله‌ی کلیدی در گزارش این است که متا می‌تواند از هر محتوای این دامنه‌ها، صفحه‌ها و نشانی‌ها برای «ارائه، توسعه، بهبود، پژوهش و آموزش» محصولاتش استفاده کند. در همین متن، «AI at Meta» به‌عنوان یکی از آن محصولات تعریف شده است.
نکته‌ی مهم این است که دامنه‌ی شمول گسترده است. حساب‌هایی که صفحه و گروه فیسبوک مدیریت می‌کنند، تبلیغ اجرا می‌کنند، پیام‌های بازاریابی می‌فرستند یا از داشبورد کسب‌وکار استفاده می‌کنند، همه تحت این شرایط قرار می‌گیرند. کانال‌های مسنجر، اینستاگرام و واتساپ هم در همین دایره‌اند. نشریه‌ی Nieman Lab می‌گوید تقریباً هر سازمان خبری دست‌کم یک حساب تجاری دارد.
۳. «اعتبارنامه‌ی آزمایشی» یعنی چه و چرا نگران‌کننده است؟
یکی از جنجالی‌ترین بخش‌ها همین عبارت است. اگر متا بتواند برای ورود به یک سایت حساب آزمایشی بسازد، از نظر فنی می‌تواند به صفحه‌هایی برسد که پشت ثبت‌نام یا ورود قرار دارند. جیمز گریملمان، استاد حقوق دانشگاه کرنل، به Nieman Lab گفت این زبان می‌تواند به متا اجازه دهد مثل «یک کاربر جعلی ثبت‌نام کند» تا از دیوارهای ثبت‌نام عبور کند. متا درباره‌ی اینکه آیا این اعتبارنامه‌ها می‌توانند دیوار پرداخت (paywall) را دور بزنند، پاسخ نداده است.
برای رسانه‌هایی که درآمدشان به اشتراک پولی وابسته است، این سؤال بسیار جدی است. اگر محتوای پشت دیوار پرداخت هم بتواند وارد داده‌ی آموزشی شود، ارزش اشتراک‌ها زیر سؤال می‌رود. البته این فعلاً نگرانی کارشناسان است و متا تأیید یا تکذیب روشنی ارائه نکرده است.
۴. پاسخ متا چیست؟
متا به فهرست سؤال‌های Nieman Lab پاسخ نداد. با این حال سخنگوی شرکت گفت زبان مربوط به خزش (crawling) پیش‌تر در چند سند مختلف پراکنده بوده، از جمله شرایط مربوط به هوش مصنوعی مولد در تبلیغات، و این به‌روزرسانی فقط آن‌ها را یکجا جمع می‌کند. به گفته‌ی او این تغییر نحوه‌ی خزش متا روی سایت ناشران را عوض نمی‌کند.
متا همچنین می‌گوید ناشران همچنان می‌توانند با فایل robots.txt دسترسی خزنده‌های این شرکت را مدیریت کنند و صفحه‌ی توسعه‌دهندگان متا دستورالعمل مسدودسازی خزنده‌هایش را ارائه کرده است. اما کارشناسان هشدار می‌دهند که متن جدید می‌تواند مبنایی بدهد تا متا ادعا کند شرایط تجاری بر مسدودسازی‌های robots.txt اولویت دارد.
۵. نظر کارشناسان حقوقی
سه نظر در گزارش برجسته است. مت تاپیک از دفتر حقوقی Loevy & Loevy گفت روشن نیست دادگاه چنین بندی را اجرا کند یا نه، اما ناشران باید فرض کنند که قابل اجراست. گریملمان گفت این متن به‌روشنی به متا اجازه می‌دهد هوش مصنوعی را روی هر محتوایی از این سایت‌ها آموزش دهد و ناشران باید یا به متا اعتماد کنند که از کل دامنه‌ی این اجازه استفاده نمی‌کند، یا استفاده از حساب‌های تجاری را کنار بگذارند.
بنجامین سوبل از دانشگاه ویسکانسین این وضعیت را شبیه مفهوم «tying» در حقوق ضدانحصار دانست. یعنی دسترسی به ابزارهای تجاری متا مشروط شده به پذیرش اجازه‌ی خزش. او آن را با رویکرد گوگل مقایسه کرد که از ناشران می‌خواهد محتوایشان در AI Overviews و AI Mode هم دیده شود تا در جستجوی عادی نمایش داده شوند.
۶. پیش‌زمینه: دعواهای حقوقی بر سر داده‌ی آموزشی
این خبر در خلأ رخ نمی‌دهد. طبق همان گزارش، در ماه مه پنج ناشر بزرگ کتاب یک شکایت دسته‌جمعی علیه متا ثبت کردند و ادعا کردند این شرکت میلیون‌ها کتاب را برای آموزش مدل‌های Llama به‌صورت غیرقانونی گرفته است. دعواهای میان ناشران و توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی ادامه دارد و پرسش‌های مربوط به استفاده‌ی منصفانه (fair use) در آموزش مدل‌ها هنوز تکلیفش روشن نشده است.
در کنار آن، متا اخیراً سرویس اشتراکی Meta One را معرفی کرده است. برنامه‌ی «پول در برابر لینک» در آن تعداد لینک‌های بیرونی بعضی حساب‌ها را محدود می‌کند مگر اینکه مشترک شوند. به گزارش Press Gazette بعضی ناشران خبری از این محدودیت معاف‌اند و متا درباره‌ی آن اظهارنظری نکرده است. مجموع این تحولات نشان می‌دهد رابطه‌ی پلتفرم‌ها و تولیدکنندگان محتوا در حال بازتعریف است.
۷. چه کسانی بیشتر تحت تأثیرند؟
ناشران خبری و بلاگ‌ها از همه آسیب‌پذیرترند، چون محتوای متنی ارزشمندترین ماده‌ی آموزش مدل‌های زبانی است. فروشگاه‌های اینترنتی هم تحت تأثیرند؛ توضیح محصول‌ها، تصاویر و داده‌ی کاتالوگ آن‌ها بخشی از «محتوای مرتبط با کسب‌وکار» است. آژانس‌های تبلیغاتی که حساب‌های مشتریان را مدیریت می‌کنند نیز باید قراردادهایشان را بازبینی کنند، چون پذیرش شرایط روی دامنه‌ی مشتری هم اثر می‌گذارد.
برای فارسی‌زبان‌ها هم موضوع جدی است. بسیاری از کسب‌وکارهای ایرانی و فارسی‌زبان برای دیده‌شدن از اینستاگرام و تلگرام استفاده می‌کنند و حساب تجاری اینستاگرام یا صفحه‌ی فیسبوک دارند. اگر سایت یا فروشگاهشان به این حساب‌ها وصل باشد، می‌توانند در دامنه‌ی این شرایط قرار بگیرند. در عین حال باید محتاط بود: متن دقیق و اجرای عملی آن هنوز در گزارش‌ها کامل روشن نیست و بهتر است نسخه‌ی نهایی را خودتان بخوانید.
۸. صاحبان سایت چه کار کنند؟
پیش از هر چیز، متن نهایی شرایط تجاری را در ۳۰ اکتبر و بعد از انتشار بخوانید، به‌ویژه بخش‌های مربوط به هوش مصنوعی و کاتالوگ. سپس تصمیم بگیرید که آیا ارزش استفاده از ابزارهای تجاری متا برای شما بیشتر از ریسک اجازه‌ی خزش است یا نه. برای کسب‌وکارهایی که به تبلیغات متا وابسته‌اند، کنار گذاشتن حساب معمولاً گزینه‌ی واقع‌بینانه‌ای نیست؛ اما ارزیابی آگاهانه ضروری است.
از نظر فنی، اعمال قواعد در فایل robots.txt برای خزنده‌های شناخته‌شده‌ی متا یک لایه‌ی دفاعی است. متا خودش می‌گوید این راه همچنان کار می‌کند و دستورالعملش را در صفحه‌ی توسعه‌دهندگان گذاشته است. اما به یاد داشته باشید که robots.txt یک قرارداد غیرالزام‌آور فنی است و ممکن است در برابر یک بند قراردادی کم بیاورد. محتوای حساس یا پولی را بهتر است پشت احراز هویت واقعی و کنترل دسترسی سمت سرور نگه دارید و ثبت‌نام آزاد را برای محتوای ارزشمند محدود کنید.
کارهای عملی دیگر شامل این است: ثبت لاگ دسترسی‌های مشکوک به سایت، بازبینی قراردادها با مشتریان در مورد مالکیت محتوا، و مستندسازی اینکه کدام محتوا را با ابزارهای هوش مصنوعی ساخته‌اید. اگر ناشر یا رسانه هستید، مشورت با یک وکیل آشنا به حقوق مالکیت فکری پیش از ۳۰ اکتبر منطقی است. این مقاله مشاوره‌ی حقوقی نیست.
۹. اثر این خبر بر آینده‌ی هوش مصنوعی و سئو
مدل‌های زبانی بزرگ به داده‌ی تازه و باکیفیت نیاز دارند و دسترسی به وب باز به‌تدریج دشوارتر می‌شود. شرکت‌ها یا قرارداد مجوز می‌بندند، یا شرایط استفاده را طوری بازنویسی می‌کنند که دسترسی را از مسیر حقوقی بگیرند. حرکت متا نمونه‌ای از رویکرد دوم است. برای متخصصان سئو معنی‌اش این است که تصمیم درباره‌ی «کدام ربات اجازه‌ی خزش دارد» دیگر یک تنظیم ساده‌ی فنی نیست و باید با استراتژی محتوایی و حقوقی هماهنگ شود.
از طرف دیگر، دیده‌شدن در پاسخ‌های هوش مصنوعی هم برای برندها ارزش دارد. بعضی ناشران می‌خواهند محتوایشان در پاسخ‌های AI ظاهر شود و بعضی نمی‌خواهند. پاسخ درست به نوع کسب‌وکار بستگی دارد: اگر درآمدتان از اشتراک و محتوای اختصاصی است، حفاظت اولویت دارد؛ اگر از ترافیک و آگاهی از برند درآمد می‌گیرید، شاید حضور در داده‌ی آموزشی برایتان مزیت باشد. برای یادگیری بیشتر درباره‌ی نقش هوش مصنوعی در کسب‌وکار می‌توانید اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار را بخوانید.
۱۰. پرسش‌های متداول
آیا می‌توانم قبل از ۳۰ اکتبر شرایط جدید متا را نپذیرم؟
طبق گزارش Nieman Lab، حساب‌های تجاری نمی‌توانند پیش از ۳۰ اکتبر از شرایط جدید انصراف دهند. متن شرایط می‌گوید اگر موافق نیستید باید استفاده‌ی تجاری از محصولات متا را متوقف کنید.
آیا robots.txt جلوی خزنده‌های متا را می‌گیرد؟
متا می‌گوید ناشران همچنان می‌توانند از robots.txt استفاده کنند، اما کارشناسان نگرانند شرایط تجاری بتواند ادعا کند بر آن مقدم است. بهتر است robots.txt را تنظیم کنید و محتوای ارزشمند را با کنترل دسترسی واقعی هم محافظت کنید.
آیا متا واقعاً می‌تواند وارد بخش‌های پولی سایت من شود؟
متن اجازه‌ی ساخت «اعتبارنامه‌ی آزمایشی» را می‌دهد، اما متا درباره‌ی دور زدن دیوار پرداخت پاسخ نداده است. این فعلاً یک نگرانی حقوقی و فنی است، نه اتفاقی که تأیید شده باشد.
این تغییر فقط برای ناشران خبری است؟
نه. هر حساب تجاری که با متا کار می‌کند، از صفحه‌های فیسبوک تا تبلیغات و کانال‌های پیام‌رسان، تحت این شرایط قرار می‌گیرد. خبرگزاری‌ها فقط نمونه‌ی برجسته‌ی آن هستند.
متا چه می‌گوید؟
سخنگوی متا می‌گوید این به‌روزرسانی چند سند پراکنده را یکجا جمع می‌کند و نحوه‌ی خزش متا روی سایت ناشران را تغییر نمی‌دهد.
۱۱. مطالب مرتبط برای مطالعه
اگر دوست دارید زمینه‌ی بحث را بهتر بشناسید، مقاله‌ی پتانسیل و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی مفید است. برای پیگیری سایر رویدادها به بخش اخبار هوش مصنوعی سر بزنید. اگر تازه با این حوزه آشنا شده‌اید، OpenAI چیست و آموزش پرامپت‌نویسی برای مبتدی‌ها نقطه‌ی شروع خوبی‌اند. آموزش‌های کاربردی در آموزش ChatGPT و نگاه واقع‌بینانه به توسعه‌ی نرم‌افزار در توهم هوش مصنوعی و مهندس واقعی هم در دسترس است.
نسخهٔ فوری این مطلب در تلگرام: اینجا بخوانید
