مهر
اخبار
پروژه سانکچر گوگل؛ وقتی هوش مصنوعی به فضا میرود
گوگل اول اکتبر اولین ماهوارهی آزمایشی حامل تراشههای هوش مصنوعی Trillium را با موشک اسپیسایکس به مدار زمین میفرستد؛ گامی نخست در پروژهی بلندپروازانهی سانکچر برای انتقال بخشی از محاسبات هوش مصنوعی از زمین به فضا.
لیست مطالب
۱. چرا گوگل میخواهد هوش مصنوعی را به فضا ببرد؟
صنعت هوش مصنوعی این روزها با یک تنگنای جدی روبهرو است: مدلهای بزرگ زبانی هر سال گرسنهتر از سال قبل به برق و خنکسازی نیاز دارند و ساخت مراکز دادهی جدید روی زمین هم زمانبر است و هم پرهزینه. گوگل معتقد است پاسخ بخشی از این معما را باید در مدار زمین جستوجو کرد؛ جایی که نور خورشید بیوقفه میتابد و محدودیت زمین برای ساختوساز وجود ندارد. برای آشنایی بیشتر با دلیل اهمیت روزافزون هوش مصنوعی برای کسبوکارها، میتوانید این مطلب را هم بخوانید.
این ایده تازه نیست، اما تا امروز بیشتر در حد نظریه باقی مانده بود. پیش از این هم برخی پژوهشگران و شرکتهای نوپا دربارهی مراکز دادهی فضایی صحبت کرده بودند، اما هیچکدام به اندازهی گوگل منابع مالی و مهندسی برای آزمایش واقعی آن نداشتند. آنچه پروژهی سانکچر گوگل را متفاوت میکند، ورود آن به فاز آزمایش عملی با سختافزار واقعی است، نه فقط شبیهسازی روی کاغذ. برای دنبالکردن اینگونه اخبار بهمحض انتشار، سراغ بخش اخبار سایت بروید.
۲. پروژه سانکچر چیست؟
سانکچر نام کد پروژهای در گوگل است که هدفش بررسی امکانپذیری ساخت مراکز دادهی هوش مصنوعی در مدار زمین است. مسئول ارشد این پروژه، تراویس بیلز، آن را ماموریتی میداند که باید گامبهگام و با آزمایشهای واقعی پیش برود، نه با فرضیات صرف. این پروژه با همکاری شرکت Planet، که در ساخت ماهوارههای تصویربرداری از زمین تجربهی زیادی دارد، وارد فاز ساخت نخستین ماهوارهی آزمایشی شده است.
هدف نهایی سانکچر بلندپروازانه است: ساخت خوشهای از ماهوارهها که مثل یک ابرکامپیوتر واحد عمل کنند و بار سنگین آموزش مدلهای هوش مصنوعی را از زمین بردارند. اما پیش از رسیدن به آن نقطه، گوگل باید ثابت کند که سختافزار هوش مصنوعی اصلاً در فضا دوام میآورد. به همین دلیل، تیم سانکچر یک مسیر گامبهگام تعریف کرده که از یک ماهوارهی کوچک شروع میشود و در صورت موفقیت، هر مرحله پیچیدهتر و بزرگتر خواهد شد.
۳. ماهواره MVP و پرتاب اول اکتبر
نام ماهوارهی آزمایشی گوگل بهطور غیررسمی MVP گذاشته شده، مخفف عبارتی که در دنیای فناوری به معنای «کمترین محصول قابلارائه» است. این ماهواره روز اول اکتبر ۲۰۲۶ در قالب یک ماموریت اشتراکی به نام ترانسپورتر-۱۸ با موشک فالکون ۹ اسپیسایکس از پایگاه نیروی فضایی وندنبرگ در کالیفرنیا پرتاب میشود. محمولهی اصلی آن چهار تراشهی هوش مصنوعی از نسل Trillium و حدود یک کیلووات پنل خورشیدی است.
هدف این ماموریت اول، آزمایش صرف بقای سختافزار است: آیا این تراشهها ارتعاش شدید لحظهی پرتاب، تشعشعات کیهانی و نوسان دمایی مدار را تحمل میکنند؟ گوگل پیش از پرتاب، آزمایشهای زمینی گستردهای هم انجام داده که در بخش بعدی به آن میپردازیم.
۴. تراشههای Trillium؛ قلب محاسباتی این ماموریت
تراشههای Trillium، نسل تازهی پردازندههای تخصصی هوش مصنوعی گوگل هستند که در حال حاضر بخش زیادی از بار آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی این شرکت روی زمین را بر عهده دارند. پیش از این ماموریت، گوگل این تراشهها را در شتابدهندهی ذرات آزمایش کرده تا معادل پنج سال تشعشع فضایی را شبیهسازی کند.
آزمایش تشعشع و دمای فضا
نتیجهی این آزمایشها کلی امیدوارکننده بود: خود پردازندهها آسیب جدی ندیدند. اما حافظهی پرپهنایباند نسبت به دوز تشعشع یونساز حساسیت بیشتری نشان داد و چند خطای غیرقابلاصلاح ثبت شد که به گفتهی گوگل برای کاربردهای استنتاج -یعنی اجرای مدلهای آموزشدیده، نه آموزش آنها- قابلقبول است. تراشهها همچنین در محفظههای خلأ حرارتی آزمایش شدند تا رفتارشان زیر نوسان دمایی شدید مدار سنجیده شود.
۵. چرا انرژی خورشیدی در مدار جذابتر است؟
یکی از انگیزههای اصلی گوگل برای این پروژه، فرضیهی انرژی خورشیدی رایگانتر در فضاست. به گفتهی مهندسان گوگل، پنلهای خورشیدی در مدار زمین میتوانند تا هشت برابر بیشتر از پنلهای مشابه روی سطح زمین برق تولید کنند، چون هم اتمسفر مانع دریافت نور نمیشود و هم زاویهی تابش خورشید در مدار پیوستهتر و بهینهتر است.
اگر این عدد در عمل هم تایید شود، معادلهی هزینهی انرژی برای آموزش مدلهای بزرگ هوش مصنوعی میتواند بهکلی تغییر کند. این دقیقاً همان محدودیتی است که این روزها صنعت هوش مصنوعی زمینی با آن دستوپنجه نرم میکند؛ موضوعی که در تحلیل ما دربارهی پتانسیل واقعی و محدودیتهای هوش مصنوعی هم به آن پرداختهایم. سوندار پیچای، مدیرعامل گوگل، این طرح را یک «پروژهی رویایی» توصیف کرده که «مثل هر پروژهی رویایی دیگری، نیازمند حل تعداد زیادی چالش مهندسی پیچیده است».
۶. چالشهای مهندسی پیش رو
مسیر پیش روی گوگل خالی از دستانداز نیست. یکی از سختترین چالشها، شبکهسازی میان ماهوارههاست؛ طرح نهایی به پهنایباند تجمیعی حدود ده ترابیت بر ثانیه میان هر پیوند ماهوارهای نیاز دارد، رقمی که تنها با فناوری مالتیپلکس تقسیم طولموج متراکم و حفظ آرایش دقیق ماهوارهها در فاصلهی چند صد کیلومتری از هم قابلدستیابی است.
چالش دیگر، خنکسازی است؛ در خلأ فضا هوایی برای انتقال گرما وجود ندارد، پس مهندسان باید سامانههای خنککنندهی غیرفعال طراحی کنند که گرمای تراشهها را به سطوح تشعشعکننده منتقل کند، فناوریای که هنوز کامل نشده. از سوی دیگر، برخلاف یک مرکز دادهی زمینی، تعمیر یک تراشهی خراب در مدار عملاً ممکن نیست؛ گوگل بهجای تعمیر، روی افزونگی و جایگزینی ماهوارههای معیوب حساب باز کرده است. کسانی که با مفاهیم فنی پیچیده مثل این آشنا نیستند، میتوانند در آموزشهای سادهی بخش آموزش چتجیپیتی سایت شروع کنند.
۷. رقابت داغ در مدار زمین
گوگل در این مسیر تنها نیست. آمازون از طریق بلو اوریجین، خود اسپیسایکس و چند استارتاپ تازهکار دیگر نیز روی محاسبات فضایی سرمایهگذاری کردهاند و رقابت برای تسلط بر مدار زمین بهعنوان لایهی بعدی زیرساخت هوش مصنوعی هرروز داغتر میشود. این رقابت یادآور همان جنگ قیمتی و فناوریای است که این روزها میان مدلهای بزرگ زبانی جریان دارد؛ نمونهاش را میتوانید در مقایسهی چتجیپیتی و دیپسیک ببینید.
تفاوت اینجاست که میدان این رقابت تازه دیگر فقط مراکز دادهی زمینی نیست، بلکه مدار پایین زمین است؛ جایی که هزینهی پرتاب هنوز مانع اصلی بهصرفهبودن اقتصادی این ایده محسوب میشود. کارشناسان میگویند محاسبات فضایی زمانی توجیه اقتصادی پیدا میکند که هزینهی پرتاب تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۲۰۰ دلار به ازای هر کیلوگرم برسد، معیاری که اسپیسایکس با توسعهی موشکهای قابلاستفادهی مجدد دنبال آن است. برای درک بهتر اینکه شرکتهای بزرگ فناوری چطور شکل گرفتهاند و چرا اینگونه رقابت میکنند، مطلب اوپنایآی چیست را هم میتوانید بخوانید.
۸. چشمانداز آینده؛ خوشهای از ۸۱ ماهواره
اگر ماموریت اول اکتبر با موفقیت طی شود، گوگل برنامه دارد سال ۲۰۲۷ دو ماهوارهی دیگر پرتاب کند، اینبار بهطور اختصاصی برای آزمایش پیوندهای لیزری فضایآزاد میان ماهوارهها. چشمانداز نهایی این پروژه بلندپروازانهتر از یک آزمایش ساده است: خوشهای متشکل از حدود ۸۱ ماهواره که در آرایشی با شعاع یک کیلومتر پرواز میکنند و مثل یک ابرکامپیوتر واحد در مدار زمین عمل میکنند.
چنین زیرساختی اگر محقق شود، میتواند بخشی از بار سنگین آموزش مدلهای آیندهی هوش مصنوعی را از زمین به فضا منتقل کند و شاید حتی مسیر رسیدن به مدلهای بسیار بزرگتر از نسل فعلی را هموارتر کند، چون یکی از محدودیتهای اصلی توسعهی این مدلها همین کمبود انرژی و ظرفیت خنکسازی روی زمین است. برای کسانی که میخواهند از همین حالا با ابزارهای هوش مصنوعی کار عملی و روزمره داشته باشند، آموزش نوشتن پرامپت برای مبتدیان نقطهی شروع خوبی است. و برای کسانی که کنجکاوند تفاوت یک توسعهدهندهی مستقل با یک مهندس واقعی در دوران هوش مصنوعی چیست، مطلب توهم هوش مصنوعی را از دست ندهید.
۹. سوالات متداول
پروژه سانکچر گوگل دقیقاً چیست؟
سانکچر پروژهای در گوگل است که هدفش آزمایش امکانپذیری انتقال بخشی از محاسبات هوش مصنوعی، از جمله تراشههای Trillium، به مدار پایین زمین است تا در آینده مراکز دادهای در فضا شکل بگیرد.
ماهواره MVP چه زمانی پرتاب میشود؟
این ماهواره قرار است روز اول اکتبر ۲۰۲۶ با موشک فالکون ۹ اسپیسایکس، در قالب ماموریت اشتراکی ترانسپورتر-۱۸، از پایگاه نیروی فضایی وندنبرگ پرتاب شود.
چرا گوگل مراکز داده را به فضا میبرد؟
دلیل اصلی، دسترسی به انرژی خورشیدی فراوانتر و پیوستهتر در مدار زمین است؛ گوگل تخمین میزند پنلهای خورشیدی در مدار تا هشت برابر بیشتر از زمین انرژی تولید میکنند، که میتواند هزینهی برق مصرفی هوش مصنوعی را کاهش دهد.
چه زمانی مراکز دادهی فضایی واقعی میشوند؟
به گفتهی کارشناسان، تحقق اقتصادی این ایده به کاهش چشمگیر هزینهی پرتاب فضایی تا حدود ۲۰۰ دلار به ازای هر کیلوگرم تا سال ۲۰۳۵ وابسته است؛ تا آن زمان، پروژه در فاز آزمایش و اثبات فنی باقی میماند.
نسخهٔ فوری این مطلب در تلگرام: اینجا بخوانید
