آمریکا دیپ‌سیک را از سیستم‌های دولتی حذف می‌کند؛ ماجرای دستور FASCSA چیست؟

وزارت امنیت داخلی آمریکا با استناد به قانون امنیت زنجیرهٔ تأمین ۲۰۱۸ دستور داده نهادهای غیرنظامی فدرال، محصولات DeepSeek و ابزارهای وابسته به آن را از سیستم‌های خود بیرون بکشند و دیگر هیچ خریدی از این شرکت چینی نکنند.

بخش ۱: چه اتفاقی افتاد؟

وزارت امنیت داخلی آمریکا (DHS) رسماً اعلام کرد که نهادهای غیرنظامی اجرایی دولت فدرال باید محصولات شرکت Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence، سازندهٔ مدل‌های R1 و V3، را از سیستم‌های فناوری اطلاعات خود حذف کنند. همین دستور خرید هرگونه محصول یا خدمت فناوری از این شرکت و شرکت‌های وابسته به آن را هم ممنوع می‌کند.

نکتهٔ جالب زمان‌بندی است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این دستور در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ توسط وزیر امنیت داخلی، مارکوین مولین، امضا شده بود، اما فقط در ۱۹ اکتبر برای بازبینی عمومی ثبت و در ۲۰ اکتبر در Federal Register منتشر شد. یعنی حدود ۸۷ روز میان امضا و انتشار عمومی فاصله افتاد. طبق قانون، زمان انتشار عمومی چنین دستوری به صلاحدید مقام صادرکننده است و مهلت مشخصی ندارد.

بخش ۲: قانون FASCSA چیست و چرا مهم است؟

قانون امنیت زنجیرهٔ تأمین تدارکات فدرال، با نام اختصاری FASCSA، در سال ۲۰۱۸ تصویب شد تا دولت بتواند محصولات و خدماتی را که ریسک امنیتی برای زنجیرهٔ تأمین دارند، از خرید و استفادهٔ دولتی کنار بگذارد. این ابزار حقوقی کمتر از آنچه فکر می‌کنید به کار رفته است؛ گزارش‌ها می‌گویند نخستین استفادهٔ آن در ۲۰۲۵ بود، زمانی که مدیر اطلاعات ملی شرکت سوئیسی Acronis را از تدارکات جامعهٔ اطلاعاتی کنار گذاشت.

تا پیش از این دستور، محدودیت‌های آمریکا علیه DeepSeek بیشتر به شکل ممنوعیت دستگاه‌های دولتی و توسط نهادهای جداگانه اعمال می‌شد. کنگره، ناسا، نیروی دریایی، پنتاگون و ایالت تگزاس تا فوریهٔ ۲۰۲۵ استفاده از آن را روی دستگاه‌های دولتی ممنوع کرده بودند. لایحه‌های فدرالی هم مطرح شد، اما طبق گزارش‌ها هنوز از مرحلهٔ کمیته جلوتر نرفته‌اند. حالا FASCSA یک قاعدهٔ یکپارچه و الزام‌آور برای کل بخش غیرنظامی دولت ایجاد کرده است.

بخش ۳: دامنهٔ دقیق دستور

این دستور محدودیت‌هایی دارد که باید دقیق فهمیده شود تا برداشت اشتباه پیش نیاید.

چه کسانی مشمول هستند؟

فقط نهادهای غیرنظامی اجرایی فدرال. سامانه‌های امنیت ملی و سامانه‌های اطلاعاتی حساس از دامنهٔ دستور بیرون هستند. شرکت‌های خصوصی و مردم عادی هم به‌خودی‌خود مشمول ممنوعیت نیستند و کسی را از دانلود یا استفاده از DeepSeek روی دستگاه شخصی منع نکرده است.

چه چیزهایی باید حذف شوند؟

خود محصولات DeepSeek و همچنین محصولات یا خدمات شخص ثالثی که «با پیاده‌سازی‌های DeepSeek توسعه داده شده‌اند». این آخری مهم‌ترین نقطهٔ مبهم است، چون متن اعلامیه این عبارت را تعریف نکرده است. آیا نرم‌افزاری که فقط از یک مدل متن‌باز مشتق‌شده از DeepSeek استفاده می‌کند هم مشمول است؟ آیا سرویس ابری که این مدل را میزبانی می‌کند چطور؟ پاسخ‌ها هنوز روشن نیست و احتمالاً در راهنماهای بعدی CISA مشخص می‌شود.

چه استثناهایی وجود دارد؟

نهادها می‌توانند با ارائهٔ دلیل قوی و کتبی، درخواست استثنا، معافیت از برخی اقدامات یا زمان بیشتر بدهند. بر اساس خلاصهٔ منتشرشده، این درخواست باید ظرف ۶۰ روز از زمان صدور دستور ارائه شود و باید توضیح دهد چرا استثنا لازم است و چه اقدامات جایگزینی برای کاهش ریسک انجام می‌شود.

بخش ۴: تعهدات پیمانکاران دولتی

شاید مهم‌ترین اثر عملی این دستور روی پیمانکاران باشد. بر اساس بند FAR 52.204-30، پیمانکاران نباید در اجرای قرارداد دولتی محصول یا خدمت مشمول را ارائه یا استفاده کنند، مگر اینکه معافیت بگیرند. این به معنای بررسی کل زنجیرهٔ نرم‌افزاری است.

الزامات اصلی به این شکل است: پیمانکار باید دست‌کم هر سه ماه یک بار پایگاه SAM.gov را برای دستورهای FASCSA بررسی کند. اگر محصول مشمول پیدا شد، باید ظرف سه روز کاری به مأمور قرارداد گزارش دهد و ظرف ده روز کاری پس از آن، اطلاعات کاهش ریسک را ارسال کند. این بند باید در قراردادهای فرعی هم گنجانده شود. برای قراردادهای قدیمی‌تر، الزام فقط وقتی اعمال می‌شود که مأمور قرارداد آن را با اصلاحیه اضافه کند.

در عمل یعنی شرکتی که برای دولت آمریکا نرم‌افزار می‌سازد، باید فهرست وابستگی‌های هوش مصنوعی خود را بشناسد. اگر یکی از ماژول‌ها روی مدل‌های DeepSeek یا نسخهٔ تغییریافتهٔ آن‌ها بنا شده، باید پیش از لحظهٔ بازرسی آن را شناسایی کند.

بخش ۵: دلایل مطرح‌شده

متن منتشرشده در Federal Register دلایل تفصیلی را به‌صراحت توضیح نمی‌دهد، اما خلاصه‌های رسانه‌ای از سند، نگرانی‌هایی را نقل می‌کنند: ذخیرهٔ داده‌ها روی سرورهای چین، جمع‌آوری اطلاعات شخصی هنگام ساخت حساب، احتمال انتقال داده‌های وارد‌شده توسط کارمندان یا پیمانکاران دولتی به مقام‌های چینی و همچنین آسیب‌پذیری‌های بحرانی که پژوهشگران در اپلیکیشن iOS این شرکت پیدا کرده‌اند. سیاست حریم خصوصی DeepSeek نیز می‌گوید داده‌های کاربران را در جمهوری خلق چین پردازش و ذخیره می‌کند.

در همین بازه، اقدام‌های مرتبط دیگری هم در واشنگتن دیده شد. در سپتامبر، NSA، FBI و CISA هشدار دادند که شرکت‌های هوش مصنوعی مستقر در چین کمپین‌های گستردهٔ تقطیر دانش علیه مدل‌های پیشروی آمریکایی اجرا می‌کنند و DeepSeek در کنار چند شرکت دیگر نام برده شد. همچنین مقررات جدید GSA از ۱۹ اکتبر اجرا شده که پیمانکاران را موظف می‌کند از داده‌های دولتی در مدل‌های زبانی محافظت کنند و آن‌ها را برای آموزش مدل یا تبلیغات به کار نبرند.

بخش ۶: واکنش چین و DeepSeek

ماو نینگ، سخنگوی وزارت خارجهٔ چین، روز ۲۰ اکتبر گفت پکن با گسترش مفهوم امنیت ملی مخالف است و از منافع مشروع شرکت‌های چینی دفاع خواهد کرد. DeepSeek هم تا زمان انتشار گزارش‌ها به درخواست نظر آسوشیتدپرس پاسخ نداده بود. این سکوت معمول است، چون شرکت در گذشته هم کمتر وارد مناقشه‌های سیاسی شده و بیشتر روی انتشار مدل‌ها تمرکز داشته است. اگر می‌خواهید روند فنی این شرکت را ببینید، گزارش ما دربارهٔ دیپ‌سیک V4.1-Flash را بخوانید.

بخش ۷: برای توسعه‌دهندگان و شرکت‌ها چه معنایی دارد؟

اگر شما در آمریکا برای دولت کار نمی‌کنید، این دستور مستقیماً شما را محدود نمی‌کند. اما سه پیام مهم دارد. اول اینکه انتخاب مدل هوش مصنوعی دیگر فقط بحث کیفیت و قیمت نیست؛ منشأ مدل و محل پردازش داده هم بخشی از ریسک است. دوم اینکه مدل‌های متن‌باز هم از این بحث معاف نیستند. وقتی یک مدل متن‌باز در محصول شما تعبیه شود، شجرهٔ آن در ممیزی‌های امنیتی مهم می‌شود. سوم اینکه هر شرکتی که قصد قرارداد با نهادهای آمریکایی دارد، باید همین حالا فهرست وابستگی‌های هوش مصنوعی خود را مستند کند.

برای تیم‌هایی که می‌خواهند تصمیم بهتری بگیرند، پیشنهاد می‌کنیم پیش از ادغام هر مدل، سه سؤال را بپرسند: داده‌ها کجا ذخیره می‌شود؟ مدل از چه پایه‌ای ساخته شده؟ و در صورت ممنوعیت قانونی، چقدر راحت می‌توان آن را جایگزین کرد؟ دربارهٔ پایه‌های کار با این ابزارها، پتانسیل و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی و اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار را هم بخوانید.

بخش ۸: تصویر بزرگ‌تر رقابت آمریکا و چین

این اقدام بخشی از روندی بلندمدت است که در آن هوش مصنوعی از یک ابزار تجاری به موضوع امنیت ملی و زنجیرهٔ تأمین تبدیل شده است. هر دو طرف می‌دانند مدل‌های زبانی فقط نرم‌افزار نیستند؛ زیرساخت تصمیم‌گیری، تحلیل و تولید محتوا هستند. به همین دلیل می‌بینیم قانون‌هایی که برای سخت‌افزار و مخابرات نوشته شده بودند، حالا به مدل‌های هوش مصنوعی هم گسترش می‌یابند.

هنوز مشخص نیست آیا شرکت‌های دیگر چینی هم در فهرست بعدی قرار می‌گیرند یا نه. دستور باید ظرف یک سال و سپس سالانه بازبینی شود، پس می‌تواند تغییر کند، گسترش یابد یا لغو شود. برای رصد مقایسهٔ مدل‌های رقیب، می‌توانید مقایسهٔ ChatGPT و DeepSeek را ببینید و آخرین اخبار را در بخش اخبار دنبال کنید. اگر تازه‌کار هستید، آموزش‌های ChatGPT و راهنمای پرامپت‌نویسی برای مبتدیان نقطهٔ شروع خوبی است. برای آشنایی با شرکتی که این صنعت را شتاب داد هم OpenAI چیست؟ را بخوانید.

بخش ۹: پرسش‌های متداول

آیا استفادهٔ شخصی از DeepSeek در آمریکا ممنوع شده است؟

خیر. بر اساس گزارش‌ها این دستور فقط خرید و استفادهٔ نهادهای غیرنظامی فدرال را محدود می‌کند و شرکت‌های خصوصی و مردم عادی را شامل نمی‌شود.

آیا این دستور سامانه‌های نظامی و امنیتی را هم دربرمی‌گیرد؟

سامانه‌های امنیت ملی خارج از دامنهٔ این دستور هستند. البته برخی نهادهای نظامی پیش‌تر خودشان محدودیت‌های جداگانه‌ای اعمال کرده بودند.

چرا دستور سه ماه دیر منتشر شد؟

دستور در ۲۴ ژوئیه امضا شد و در ۲۰ اکتبر منتشر شد. قانون مهلت مشخصی برای انتشار عمومی تعیین نکرده و زمان آن به صلاحدید مقام صادرکننده است. دلیل این تأخیر در اسناد عمومی توضیح داده نشده است.

ابزارهای شخص ثالث چه می‌شوند؟

اگر ابزاری با پیاده‌سازی DeepSeek ساخته شده باشد، مشمول حذف است. اما تعریف دقیق این عبارت هنوز منتشر نشده و باید منتظر راهنمای CISA ماند.

آیا دستور قابل تغییر است؟

بله. وزیر باید ظرف یک سال و سپس هر سال دستور را بازبینی کند و نهادها هم می‌توانند درخواست استثنا بدهند.