آبان
اخبار
اپرا WebAI را معرفی کرد؛ هوش مصنوعی محلی در مرورگر بدون ابر و بدون کلید API
شرکت Opera در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ پیش‌نمایش WebAI را معرفی کرد؛ قابلیتی که به سایت‌ها و افزونه‌ها اجازه می‌دهد از مدلی استفاده کنند که مستقیم روی لپ‌تاپ کاربر اجرا می‌شود، بدون سرویس ابری، بدون حساب کاربری و بدون کلید API.
لیست مطالب
۱. ماجرا چیست؟ اپرا هوش مصنوعی را به خود مرورگر آورد
در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ شرکت Opera اعلام کرد که پیش‌نمایش اولیه‌ی WebAI را برای مرورگر Opera One منتشر می‌کند. ایده ساده است: به‌جای آن‌که هر سایت یا افزونه برای کارهایی مثل خلاصه‌سازی، ترجمه یا پرسش و پاسخ، متن شما را به یک سرویس ابری بفرستد، خود مرورگر یک مدل هوش مصنوعی را روی کامپیوتر شما اجرا می‌کند و در اختیار صفحه‌های وب قرار می‌دهد.
اپرا این حرکت را اولین قدم از برنامه‌ای بزرگ‌تر برای تبدیل هوش مصنوعی محلی به بخش اصلی مرورگرهایش توصیف کرده است. این شرکت سابقه‌ی کار در این حوزه دارد؛ اپرا از اوایل ۲۰۲۴ اجرای مدل‌های محلی را به‌صورت آزمایشی در Opera One عرضه کرده بود. تفاوت تازه این است که حالا نه فقط خود کاربر، بلکه سایت‌ها و افزونه‌ها هم می‌توانند از این مدل استفاده کنند.
اگر با مفهوم کلی هوش مصنوعی تازه‌کار هستید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله‌ی «OpenAI چیست؟» را بخوانید و بعد برگردید؛ در ادامه فرض شده با واژه‌هایی مثل مدل، API و توکن آشنا هستید.
۲. WebAI دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟
WebAI مجموعه‌ای از رابط‌های برنامه‌نویسی (API) است که به کد جاوااسکریپت داخل یک صفحه یا افزونه اجازه می‌دهد با مدل محلی حرف بزند. بر اساس گزارش‌ها، اپرا هشت API معرفی کرده که در میان آن‌ها Prompt API برای پرسش مستقیم از مدل، Summarizer API برای خلاصه‌سازی و Translator API برای ترجمه دیده می‌شود. گزارش‌های دیگر از قابلیت‌هایی مثل تصمیم‌گیری و جاسازی معنایی متن نیز نام برده‌اند، پس فهرست نهایی ممکن است در نسخه‌های بعدی تغییر کند.
نکته‌ی مهم برای برنامه‌نویسان این است که دیگر لازم نیست سرور هوش مصنوعی راه بیندازند یا صورتحساب هر درخواست را پرداخت کنند. مدل روی دستگاه کاربر اجرا می‌شود و هزینه‌ی پردازش را سخت‌افزار خود او می‌پردازد. برای کاربر هم نیازی به نصب برنامه‌ی جداگانه، ساخت حساب یا وارد کردن کلید API نیست.
اپرا برای نمایش توانایی‌ها یک محیط آزمایشی (playground) برای توسعه‌دهندگان و شش افزونه‌ی تجربی منتشر کرده است. یکی از آن‌ها Project Lens نام دارد و پاراگراف‌های یک مقاله را بر اساس ارتباطشان با پروژه‌ای که توصیف می‌کنید رنگ‌بندی می‌کند. دیگری Got It? است که از مقاله‌ای که خوانده‌اید آزمون می‌سازد. باقی افزونه‌ها بیشتر جنبه‌ی سرگرمی دارند، مثل تبدیل مقاله به هنر متحرک یا ساخت یک پست الهام‌بخش اغراق‌شده برای شبکه‌های اجتماعی.
۳. کدام مدل‌ها و کدام سخت‌افزارها؟
طبق اطلاعات منتشرشده، WebAI می‌تواند از Gemma که مدل سبک و باز گوگل است، از مدل داخلی اپل روی مک‌ها و از مدل‌های سازگاری که از قبل روی دستگاه وجود دارند استفاده کند. اپرا هنوز فهرست دقیق مدل‌ها را به‌طور کامل منتشر نکرده است.
از نظر سخت‌افزار، پیش‌نمایش فعلاً روی دو دسته دستگاه کار می‌کند:
- کامپیوترهای ویندوزی ۶۴ بیتی با پردازنده‌ی اینتل یا AMD
- مک‌های دارای تراشه‌ی اپل سیلیکون
مک‌های اینتلی، لینوکس و ویندوز روی معماری Arm هنوز پشتیبانی نمی‌شوند. درباره‌ی نسخه‌های Opera GX و Opera Neon هم گزارش‌ها یکدست نیست؛ بعضی منابع از «به‌زودی» حرف می‌زنند و بدون اعلام تاریخ. پس اگر از این نسخه‌ها استفاده می‌کنید، پیش از امتحان کردن منتظر اطلاعیه‌ی رسمی بمانید.
۴. چطور WebAI را روشن کنیم؟
این قابلیت عمداً پیش‌فرض خاموش است. مراحل فعال‌سازی به‌صورت خلاصه چنین است:
- ابتدا Opera One را به آخرین نسخه به‌روزرسانی کنید.
- سپس وارد تنظیمات و بخش Opera AI شوید.
- در پایان گزینه‌ی Enable Web AI API را روشن کنید تا مرورگر مدل محلی را دانلود کند.
دانلود مدل می‌تواند چند دقیقه طول بکشد. هر وب‌سایت پیش از استفاده از مدل باید جداگانه از شما مجوز بگیرد و هر زمان که بخواهید می‌توانید کل قابلیت را خاموش کنید. این طراحی شبیه مجوزهای دوربین و موقعیت مکانی است و تا حدی جلوی سوءاستفاده‌ی ناخواسته را می‌گیرد.
یک ابهام عملی هم وجود دارد: اپرا حجم دانلود و حافظه‌ی موردنیاز را اعلام نکرده است. برای مقایسه، مدل محلی کروم یعنی Gemini Nano حدود ۴٫۲۷ گیگابایت حجم دارد. اگر فضای ذخیره‌سازی یا رم لپ‌تاپتان محدود است، بهتر است پیش از فعال‌سازی صبر کنید تا عدد رسمی منتشر شود.
۵. حریم خصوصی: «روی دستگاه» یعنی «کاملاً خصوصی»؟
پاسخ کوتاه این است که نه. وقتی پردازش روی دستگاه انجام می‌شود، متن شما برای پاسخ دادن به یک سرویس ابری هوش مصنوعی ارسال نمی‌شود، و این بدون شک یک مزیت واقعی است. اما سایت یا افزونه‌ای که مدل را صدا می‌زند همچنان محتوای صفحه را می‌بیند و می‌تواند خروجی مدل را به سرور خودش بفرستد.
اپرا هم در عبارت‌بندی‌اش محتاط است و می‌گوید داده‌های صفحه «می‌توانند» روی دستگاه بمانند، نه این‌که حتماً می‌مانند. بنابراین مهم‌ترین محافظ شما همان پنجره‌ی مجوز است. به سایت‌هایی که نمی‌شناسید اجازه ندهید و افزونه‌های تجربی را فقط از منابع معتبر نصب کنید.
برای تقویت عادت‌های امنیتی در کار با ابزارهای هوشمند، مقاله‌ی توانایی‌ها و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی دید خوبی می‌دهد.
۶. جایگاه WebAI در رقابت مرورگرها و استانداردها
ایده‌ی هوش مصنوعی داخل مرورگر تازه نیست. گوگل Prompt API را در کروم ۱۴۸ و در تاریخ ۵ می منتشر کرد و مایکروسافت هم از ۲۰۲۵ آن را در نسخه‌های آزمایشی Edge ارائه کرده است. اپرا می‌گوید گوگل و مایکروسافت از این رویکرد حمایت می‌کنند.
در مقابل، موزیلا و تیم WebKit اپل به نسخه‌ی کروم رسماً اعتراض کرده‌اند. مایکروسافت و گروه معماری فنی W3C هم نگرانی‌هایی مطرح کرده‌اند. دلایل این مخالفت‌ها حریم خصوصی، مصرف باتری و ناسازگاری میان مرورگرها است. در نتیجه فعلاً هیچ تضمینی نیست که این رابط‌ها به یک استاندارد فراگیر تبدیل شوند.
برای توسعه‌دهندگان، پیام روشن است: کاربران Safari و Firefox فعلاً بدون راه‌حل جایگزین می‌مانند. پس هر محصولی که به WebAI تکیه می‌کند باید یک مسیر پشتیبان داشته باشد؛ مثلاً مدل ابری یا نسخه‌ای بدون قابلیت هوشمند. اگر به مقایسه‌ی مدل‌های مختلف علاقه دارید، نبرد ChatGPT و DeepSeek را ببینید.
۷. این خبر برای کسب‌وکارها و توسعه‌دهندگان چه معنایی دارد؟
مدل‌های کوچکی مثل Gemma حالا می‌توانند روی یک لپ‌تاپ معمولی کارهای محدود و مشخصی مثل مرتب‌سازی اسناد، خلاصه‌کردن متن کوتاه یا ترجمه‌ی سریع را انجام دهند. برای تیم‌های کوچک، حذف هزینه‌ی هر درخواست جذاب است، به‌ویژه وقتی حجم استفاده بالا و کار هر درخواست ساده باشد.
با این حال، یک پیش‌نمایش مرورگری پایه‌ی مناسبی برای فرایندهای کسب‌وکاری حساس نیست. اپرا خودش مدل را انتخاب می‌کند و تنظیمات مدیریتی برای بخش فناوری اطلاعات سازمان‌ها ارائه نکرده است. رویکرد منطقی این است که یک کار محدود را روی مدل کوچک محلی آزمایش کنید، دقت آن را با روش فعلی بسنجید و فقط در صورت نتیجه‌ی خوب، روی مدلی که خودتان کنترل می‌کنید سرمایه‌گذاری کنید.
برای مرور دلایل اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار، مقاله‌ی اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار و برای نوشتن دستورهای بهتر برای مدل‌ها، راهنمای نوشتن پرامپت برای مبتدیان می‌تواند مفید باشد.
۸. محدودیت‌ها و ابهام‌های باقی‌مانده
چند پرسش بی‌پاسخ هنوز باقی است. حجم دقیق دانلود، میزان مصرف رم، فهرست کامل مدل‌ها و تاریخ عرضه‌ی نسخه‌های دیگر اعلام نشده‌اند. کیفیت خروجی مدل‌های کوچک هم به‌طور طبیعی از مدل‌های بزرگ ابری ضعیف‌تر است، پس انتظار نداشته باشید در کارهای پیچیده با آن‌ها رقابت کنند.
همچنین، همان‌طور که در تجربه‌ی توسعه‌دهندگان دیده می‌شود، ابزار هوشمند جای مهندس را نمی‌گیرد و فقط بخشی از کار را سریع‌تر می‌کند. در این باره این نوشته‌ی توهم توسعه‌دهنده‌ی تنها در برابر مهندس واقعی نکته‌های ارزشمندی دارد. برای دنبال کردن خبرهای مشابه هم صفحه‌ی اخبار هوش مصنوعی و بخش آموزش‌های ChatGPT را ببینید.
۹. پرسش‌های متداول
آیا WebAI رایگان است؟
بله، این قابلیت رایگان است و اشتراکی ندارد. برای توسعه‌دهندگان هم سرور هوش مصنوعی و صورتحساب هر درخواست وجود ندارد، چون پردازش روی دستگاه کاربر انجام می‌شود.
آیا برای استفاده باید حساب اپرا یا کلید API داشته باشم؟
خیر. طبق اعلام اپرا برای استفاده از مدل محلی نیازی به حساب کاربری یا کلید API نیست؛ فقط باید قابلیت را در تنظیمات روشن کنید و به هر سایت مجوز بدهید.
آیا اطلاعاتم کاملاً روی دستگاه می‌ماند؟
خود پردازش مدل محلی است، اما سایت یا افزونه‌ی فراخوانی‌کننده همچنان صفحه را می‌بیند و می‌تواند نتیجه را به سرور خود بفرستد. پس مراقب مجوزهایی که می‌دهید باشید.
روی چه دستگاه‌هایی کار می‌کند؟
فعلاً ویندوز ۶۴ بیتی با پردازنده‌ی اینتل یا AMD و مک‌های اپل سیلیکون. لینوکس، ویندوز Arm و مک‌های اینتلی هنوز پشتیبانی نمی‌شوند.
آیا Firefox و Safari هم چنین قابلیتی دارند؟
نه به این شکل. موزیلا و تیم WebKit اپل به نسخه‌ی کروم از این رابط‌ها اعتراض رسمی کرده‌اند، پس کاربران آن مرورگرها فعلاً به راه‌حل جایگزین نیاز دارند.
نسخهٔ فوری این مطلب در تلگرام: اینجا بخوانید
