آبان
اخبار
دولت کانادا سهامدار کوهیر می‌شود؛ ۱.۶ میلیارد دلار برای هوش مصنوعی حاکمیتی
دولت کانادا تا ۱.۶ میلیارد دلار کانادایی در کوهیر، استارتاپ هوش مصنوعی تورنتو، سهام می‌خرد؛ سرمایه‌گذاری‌ای که با شرط‌هایی مثل ماندن مقر شرکت در کانادا و ساخت هزار شغل فنی همراه است و نشان می‌دهد رقابت دولت‌ها بر سر هوش مصنوعی وارد مرحله‌ی تازه‌ای شده.
لیست مطالب
۱. چه اتفاقی افتاد؟
روز پنجشنبه ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶، مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در مؤسسه‌ی تحقیقاتی هوش مصنوعی میلا اعلام کرد که دولت فدرال قصد دارد تا ۱.۶ میلیارد دلار کانادایی در کوهیر (Cohere) سرمایه‌گذاری کند. این اعلام در نخستین روز نشست کانادا و اتحادیه‌ی اروپا انجام شد و رنگ‌وبوی یک پیام سیاسی روشن داشت: کانادا نمی‌خواهد یکی از معدود شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی متولد‌شده در خاک خودش را از دست بدهد.
کارنی در سخنانش گفت که حاکمیت واقعی به توانایی ساختن، به‌کارگیری و اداره‌ی هوش مصنوعی «بر اساس شرایط خودمان» بستگی دارد. او همچنین تأکید کرد که این سرمایه‌گذاری «بر مبنای تجاری» انجام می‌شود و جمله‌ای را گفت که در رسانه‌ها زیاد تکرار شد: «حالا کانادا در این شرکت سهم دارد.»
این خبر از چند زاویه مهم است. نخست اینکه یک دولت مستقیماً سهامدار یک آزمایشگاه پیشرو هوش مصنوعی می‌شود، کاری که در حوزه‌ی مدل‌های زبانی بزرگ هنوز نمونه‌ی زیادی ندارد. دوم اینکه این اتفاق در فاصله‌ی کوتاهی پس از ادغام کوهیر با شرکت آلمانی آلف‌آلفا رخ داده است. اگر آن ماجرا را از دست داده‌اید، آرشیو اخبار هوش مصنوعی مستر چت‌جی‌پی‌تی را ببینید.
۲. کوهیر کیست و چرا برای کانادا مهم است؟
کوهیر شرکتی با مقر تورنتو است که برخلاف بسیاری از رقبا، تمرکز اصلی‌اش را روی مشتریان سازمانی گذاشته و کمتر دنبال رقابت در بازار چت‌بات‌های عمومی رفته است. مدل‌های این شرکت برای جست‌وجو، ترجمه، خلاصه‌سازی و دستیارهای سازمانی طراحی می‌شوند و قرار است در محیط‌هایی اجرا شوند که حریم داده در آن‌ها حساس است، مثل بانک‌ها و دستگاه‌های دولتی.
همین جایگاه است که کوهیر را برای دولت کانادا جذاب می‌کند. اگر شرکتی که زیرساخت هوش مصنوعی ادارات و بانک‌های یک کشور را تأمین می‌کند خارجی باشد، پای وابستگی راهبردی وسط می‌آید. به همین دلیل واژه‌ی «هوش مصنوعی حاکمیتی» در ماه‌های اخیر در سیاست‌گذاری کشورها این‌قدر پررنگ شده است. اگر با پایه‌های این حوزه آشنا نیستید، مقاله‌ی OpenAI چیست؟ نقطه‌ی شروع خوبی است.
کوهیر پیش‌تر هم از حمایت دولت کانادا بهره‌مند شده بود. با این حال، سهامدار شدن مستقیم دولت یک قدم جلوتر از حمایت‌های قبلی است، چون اتاوا حالا در سود و زیان شرکت شریک می‌شود و حق گزارش‌گیری منظم از پیشرفت تعهدات را هم دارد. درباره‌ی ادغام اخیر این شرکت می‌توانید گزارش ادغام کوهیر و آلف‌آلفا را بخوانید.
۳. جزئیات سرمایه‌گذاری و شرکای خصوصی
بر اساس بیانیه‌ی رسمی دفتر نخست‌وزیر، سرمایه‌گذاری دولت مرحله‌ای است و بخشی از یک دور تأمین مالی بزرگ‌تر محسوب می‌شود. در همین دور، سرمایه‌گذاران خصوصی‌ای مثل انویدیا، شرکت مخابراتی بل و گروه آلمانی شوارتس حضور دارند. بیانیه می‌گوید انویدیا و گروه شوارتس در همین دور سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
اندازه‌ی کل دور و ارزش‌گذاری شرکت در بیانیه‌ی رسمی نیامده است. اما چند رسانه‌ی کانادایی از جمله گلوب‌اندمیل و دِ لاجیک گزارش داده‌اند که کوهیر در این دور با ارزشی حدود ۳۵.۷ میلیارد دلار آمریکا ارزش‌گذاری شده و دور جدید حدود هفت میلیارد دلار است. چون این ارقام از منبع رسمی تأیید نشده‌اند، بهتر است آن‌ها را «گزارش رسانه‌ای» بدانیم نه حقیقت قطعی. حتی بتکیت هم یادآوری کرده که شروط دقیق معامله هنوز تأیید نشده است.
نکته‌ی جالب اینکه چند هفته پیش گزارش‌هایی منتشر شده بود که کوهیر در حال مذاکره برای جذب سرمایه‌ای بسیار کمتر و با ارزش‌گذاری بسیار پایین‌تر است. اگر ارقام جدید درست باشند، یعنی ارزش شرکت در مدت کوتاهی جهش بزرگی کرده است؛ جهشی که به احتمال زیاد حاصل ادغام با آلف‌آلفا، حمایت دولت و موج سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی سازمانی است.
۴. تعهدات کوهیر در برابر دولت تا سال ۲۰۳۰
سرمایه‌ی دولتی بدون شرط نیامده است. بر اساس بیانیه‌ی رسمی، کوهیر باید تا سال ۲۰۳۰ چند تعهد مشخص را اجرا کند. این تعهدات را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد:
- ایجاد دست‌کم هزار شغل فنی جدید و پردرآمد در کانادا.
- سرمایه‌گذاری دست‌کم ۱.۷ میلیارد دلار برای زیرساخت محاسباتی اضافی در خاک کانادا.
- حفظ ثبت شرکتی و مقر اصلی شرکت در کانادا.
- سرمایه‌گذاری روی همکاری‌های پژوهشی با دانشگاه‌ها و ایجاد فرصت برای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان تازه.
- ادامه‌ی همکاری با مؤسسه‌ی ایمنی هوش مصنوعی کانادا.
پرداخت‌ها مرحله‌ای است و دولت گزارش‌های منظمی درباره‌ی پیشرفت این تعهدات، از جمله اشتغال و سرمایه‌گذاری در کانادا، دریافت خواهد کرد. به بیان ساده، اتاوا به‌جای چک سفید، یک قرارداد عملکردمحور بسته است.
شرط «ماندن در کانادا» شاید مهم‌ترین بند باشد. تجربه‌ی سال‌های گذشته نشان داده استارتاپ‌های موفق هوش مصنوعی در کشورهای کوچک‌تر اغلب با رسیدن به مقیاس بزرگ، یا خریداری می‌شوند یا مقرشان را به سیلیکون‌ولی منتقل می‌کنند. این شرط دقیقاً برای جلوگیری از همین سناریوست.
۵. حرف‌های رسمی: کارنی، سولومون و گومز
ایوان سولومون، وزیر هوش مصنوعی و نوآوری دیجیتال کانادا، گفت که برای ساختن شرکتی که در سطح جهان موفق است، نباید مجبور شد کشور را ترک کرد. این جمله مستقیماً به مسئله‌ی فرار مغزها و فرار شرکت‌ها اشاره دارد.
آیدن گومز، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل کوهیر، هم گفت این کشور می‌تواند شرکت‌های هوش مصنوعی بسازد که در سطح جهانی رقابت کنند. او که خودش از پژوهشگران مقاله‌ی معروف ترنسفورمر است، سال‌هاست روی این ادعا پافشاری می‌کند که لازم نیست همه‌ی مدل‌های برتر از یک نقطه‌ی جغرافیایی بیایند.
کارنی همچنین در همان روز نخستین راهبرد امنیت ملی کانادا در بیست سال اخیر را منتشر کرد. این هم‌زمانی تصادفی نیست؛ دولت‌ها حالا هوش مصنوعی را بخشی از امنیت ملی می‌دانند، نه فقط یک موضوع اقتصادی.
۶. هوش مصنوعی حاکمیتی یعنی چه؟
اصطلاح «هوش مصنوعی حاکمیتی» یعنی کشوری بتواند مدل‌ها، داده‌ها و توان محاسباتی موردنیاز خود را بدون وابستگی کامل به شرکت‌ها و دولت‌های خارجی در اختیار داشته باشد. در عمل سه لایه دارد: مدل، یعنی خود شبکه‌ی عصبی؛ داده، یعنی اینکه اطلاعات کجا نگهداری و پردازش می‌شود؛ و زیرساخت محاسباتی، یعنی مراکز داده و کارت‌های گرافیکی.
کانادا با شرط ۱.۷ میلیارد دلار زیرساخت محاسباتی عملاً روی لایه‌ی سوم هم دست گذاشته است. بدون مرکز داده‌ی داخلی، حتی بهترین مدل هم در لحظه‌ی بحران به زیرساخت دیگران وابسته می‌ماند. برای درک بهتر محدودیت‌ها و ظرفیت‌های واقعی این فناوری، مقاله‌ی پتانسیل و محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی را بخوانید.
کشورهای دیگر هم همین مسیر را می‌روند. اروپا با ادغام کوهیر و آلف‌آلفا دنبال یک بازیگر فرا-آتلانتیکی است و بازیگرانی مثل میسترال هم با مدل‌های متن‌باز موضع خود را تثبیت می‌کنند. الگوی مشترک این است که دولت‌ها دیگر فقط تنظیم‌گر نیستند؛ سرمایه‌گذار و مشتری اصلی هم می‌شوند.
۷. پیامد برای صنعت و بازار
برای بازار هوش مصنوعی سازمانی، این خبر چند پیام دارد. اول اینکه کوهیر حالا پشتوانه‌ی مالی و سیاسی بیشتری برای رقابت با غول‌هایی مثل OpenAI و Anthropic دارد. دوم اینکه شرکت‌ها و نهادهای دولتی کانادا احتمالاً مشتری‌های طبیعی کوهیر خواهند بود. سوم اینکه قدرت چانه‌زنی کوهیر در برابر تأمین‌کنندگان سخت‌افزار مثل انویدیا بالا می‌رود.
برای شرکت‌های کوچک‌تر هم درس مهمی دارد: بازار فقط دست چند آزمایشگاه آمریکایی نیست. اگر کسب‌وکاری در حوزه‌ی هوش مصنوعی فعالیت می‌کند، باید حساسیت مشتری‌ها به محل نگهداری داده و مالکیت مدل را جدی بگیرد. مقاله‌ی چرا هوش مصنوعی در کسب‌وکار مهم است؟ زمینه‌ی خوبی برای این بحث فراهم می‌کند.
در طرف مقابل، منتقدان می‌پرسند آیا سرمایه‌گذاری دولتی در یک شرکت خصوصی ریسک بیش از حد ندارد. اگر ارزش‌گذاری‌های امروز در آینده تعدیل شوند، پول مالیات‌دهندگان در معرض نوسان قرار می‌گیرد. دولت کانادا پاسخش را در ساختار مرحله‌ای و عملکردمحور داده است، اما نتیجه‌ی نهایی را فقط زمان مشخص می‌کند.
۸. چه چیزی هنوز روشن نیست؟
چند پرسش بی‌پاسخ مانده است. سهم دقیق دولت از مالکیت شرکت چقدر خواهد بود؟ آیا دولت کرسی هیئت‌مدیره می‌گیرد؟ شرایط خروج یا فروش سهام چیست؟ بیانیه‌ی رسمی درباره‌ی ارزش‌گذاری و اندازه‌ی کل دور تأمین مالی سکوت کرده و فعلاً باید به گزارش‌های رسانه‌ای اتکا کرد.
همچنین مشخص نیست مراکز داده‌ی جدید در کدام استان‌ها ساخته می‌شوند و انرژی موردنیاز آن‌ها از کجا تأمین خواهد شد. مراکز داده‌ی هوش مصنوعی مصرف برق بسیار بالایی دارند و این موضوع در مناطق مختلف کانادا حساسیت‌های محیط‌زیستی و اقتصادی خاص خودش را دارد.
اگر دنبال یادگیری کار با ابزارهای هوش مصنوعی هستید و می‌خواهید از همین فناوری‌ها بهتر استفاده کنید، بخش آموزش‌های ChatGPT و راهنمای نوشتن پرامپت برای مبتدی‌ها را از دست ندهید. برای نگاهی واقع‌بینانه به تفاوت ابزار و مهندسی هم توهم هوش مصنوعی؛ برنامه‌نویس تنها در برابر مهندس واقعی خواندنی است.
۹. پرسش‌های متداول
دولت کانادا دقیقاً چقدر در کوهیر سرمایه‌گذاری می‌کند؟
بر اساس بیانیه‌ی رسمی، تا ۱.۶ میلیارد دلار کانادایی و به‌صورت مرحله‌ای. عبارت «تا» نشان می‌دهد این سقف سرمایه‌گذاری است و پرداخت به پیشرفت تعهدات بستگی دارد.
آیا این پول کمک بلاعوض است؟
خیر. دولت آن را سرمایه‌گذاری تجاری و خرید سهام معرفی کرده است. یعنی کانادا در سود و زیان شرکت شریک می‌شود.
کوهیر در برابر این پول چه تعهداتی دارد؟
ساخت دست‌کم هزار شغل فنی، راه‌اندازی ۱.۷ میلیارد دلار زیرساخت محاسباتی در کانادا و ماندن مقر و ثبت شرکت در این کشور تا سال ۲۰۳۰، به‌علاوه‌ی همکاری با مؤسسه‌ی ایمنی هوش مصنوعی کانادا.
ارزش‌گذاری کوهیر چقدر است؟
بیانیه‌ی رسمی عددی نداده است. گزارش‌های رسانه‌ای از ارزشی حدود ۳۵.۷ میلیارد دلار آمریکا خبر می‌دهند، اما این رقم هنوز از منبع رسمی تأیید نشده است.
این خبر برای کاربران عادی چه معنایی دارد؟
در کوتاه‌مدت تغییر مستقیمی ندارد، اما در بلندمدت یعنی گزینه‌های بیشتری برای مدل‌های هوش مصنوعی وجود خواهد داشت و رقابت بین شرکت‌ها می‌تواند به بهبود کیفیت و کاهش قیمت منجر شود.
