مهر
اخبار
پژوهش آنتروپیک: روبات‌ها ۷۴٪ کارهای فیزیکی را می‌توانند انجام دهند، اما فقط ۰.۳٪ به‌صرفه است
آنتروپیک، شرکت سازندهٔ کلود، با تحلیل نزدیک به ۱۹هزار وظیفهٔ شغلی گزارش داده که ربات‌های امروزی از نظر فنی می‌توانند ۷۴ درصد کارهای فیزیکی آمریکا را انجام دهند؛ اما فقط ۰.۳ درصد از این کارها امروز از نظر اقتصادی به‌صرفه‌اند.
لیست مطالب
۱. ماجرا از کجا شروع شد؟
آنتروپیک، همان شرکتی که مدل‌های کلود را می‌سازد، روز سه‌شنبه گزارشی پژوهشی با عنوان «ربات‌ها چه کاری می‌توانند انجام دهند؟» منتشر کرد. نویسندگان این گزارش، راسل لگیت-یانگ و ماکسیم ماسنکوف، تلاش کرده‌اند برای اولین‌بار با روشی دقیق و قابل‌اعتماد اندازه بگیرند که ربات‌های فیزیکی امروزی واقعاً چقدر می‌توانند جای کارگران انسانی را بگیرند؛ نه در حد شعار و آینده‌نگری، بلکه با عدد و شاخصی قابل سنجش. این پژوهش بخشی از پروژهٔ بزرگ‌تر آنتروپیک برای رصد تأثیر اقتصادی هوش مصنوعی است که پیش‌تر هم در قالب گزارش‌هایی دربارهٔ اهمیت هوش مصنوعی در کسب‌وکار منتشر شده بود.
نکتهٔ جالب اینجاست که خود کلود هم در ساخت این پژوهش نقش داشته؛ تیم آنتروپیک از کلود برای تحلیل و دسته‌بندی هزاران وظیفهٔ شغلی استفاده کرده، یعنی مدلی که خودش بخشی از موج اتوماسیون شناختی است، این‌بار برای اندازه‌گیری اتوماسیون فیزیکی به کار گرفته شده است.
۲. «شاخص قرارگیری در معرض ربات» چیست؟
پژوهشگران برای این کار، پایگاه دادهٔ معتبر O*NET را مبنا قرار دادند؛ پایگاهی که نزدیک به ۹۰۰ شغل و حدود ۱۹هزار وظیفهٔ شغلی را در آمریکا پوشش می‌دهد. سپس هر وظیفه را بر اساس میزان پیچیدگی محیط اجرای آن، در یکی از چهار سطح طبقه‌بندی کردند: سطح صفر برای کارهایی که اصلاً از عهدهٔ ربات‌ها برنمی‌آید، سطح یک برای محیط‌های کاملاً کنترل‌شده مثل خط تولید کارخانه، سطح دو برای فضاهای نیمه‌ساخت‌یافته مثل انبار، و سطح سه برای محیط‌های کاملاً غیرقابل‌پیش‌بینی مثل خیابان‌های شهر.
این روش‌شناسی اجازه می‌دهد به‌جای حدس و گمان دربارهٔ «روبات‌ها چه زمانی جای انسان را می‌گیرند»، تصویری دقیق‌تر از توزیع واقعی وظایف شغلی در برابر توان فعلی رباتیک به‌دست آید. جالب است که تنها ۲ درصد از وظایف فیزیکی در محیط‌های کاملاً غیرساخت‌یافته (سطح سه) قابل‌انجام توسط ربات‌ها هستند؛ یعنی بیشترین پیشرفت هنوز در محیط‌های کنترل‌شده اتفاق افتاده، نه در دنیای واقعی و بی‌نظم.
همین تفکیک چهارسطحی به توضیح یکی از پرسش‌های رایج دربارهٔ رباتیک کمک می‌کند: چرا با وجود پیشرفت‌های چشمگیر هوش مصنوعی در حوزهٔ زبان و تصویر، هنوز خبری از ربات‌های خانگی همه‌کاره نیست؟ پاسخ ساده است؛ محیط خانه یا خیابان شهر، برخلاف خط تولید کارخانه، قابل‌پیش‌بینی نیست و هر بار شرایط تازه‌ای پیش روی ربات می‌گذارد، در حالی که اکثر پیشرفت‌های فعلی رباتیک در محیط‌های نسبتاً ساخت‌یافته مثل انبار و کارخانه اتفاق افتاده است.
۳. عدد عجیب: ۷۴ درصد وظایف فیزیکی، فنی قابل‌انجام است
یافتهٔ اول گزارش برای بسیاری غافلگیرکننده بود: ربات‌های امروزی از نظر فنی قادرند ۷۴ درصد از وظایف فیزیکی در آمریکا را انجام دهند، رقمی که معادل ۳۴ درصد از کل ساعات کاری کشور است. اگر توانایی ربات‌ها را با قابلیت‌های مدل‌های زبانی مانند کلود در کنار هم بگذاریم، این عدد به حدود ۸۱ درصد از کل اشتغال آمریکا می‌رسد؛ یعنی تقریباً هیچ شغلی به‌طور کامل از دسترس هوش مصنوعی و رباتیک خارج نیست.
با این حال آنتروپیک به‌صراحت تأکید می‌کند که این عدد به‌معنای از دست رفتن قریب‌الوقوع میلیون‌ها شغل نیست. «توانستن از نظر فنی» با «واقعاً جایگزین‌شدن در دنیای واقعی» دو مفهوم کاملاً متفاوت‌اند، و بخش بعدی گزارش دقیقاً به همین شکاف می‌پردازد.
۴. نقطه‌ضعف واقعی: چرا فقط ۰.۳ درصد به‌صرفه است؟
اینجاست که گزارش آنتروپیک از بسیاری تحلیل‌های هیجان‌زده دربارهٔ «پایان کار انسان» فاصله می‌گیرد. طبق محاسبات این شرکت، امروز تنها ۰.۳ درصد از وظایف فیزیکی از نظر اقتصادی برای جایگزینی با ربات مقرون‌به‌صرفه هستند؛ یعنی هزینهٔ خرید، نگهداری و بهره‌برداری از ربات، هنوز در اکثر موارد از دستمزد نیروی انسانی گران‌تر تمام می‌شود.
پژوهشگران محاسبه کرده‌اند که اگر روند کاهش قیمت ربات‌ها با همان سرعت تاریخی، یعنی حدود ۳ درصد در سال، ادامه پیدا کند، رسیدن به صرفهٔ اقتصادی برای تنها ۱۰ درصد از وظایف فیزیکی نزدیک به ۴۰ سال زمان می‌برد. به بیان دیگر، برای این‌که ربات‌ها فقط برای یک‌دهم مشاغل فیزیکی به‌صرفه شوند، باید هزینه‌هایشان حدود ۷۰ درصد کاهش پیدا کند؛ عددی که با سرعت فعلی صنعت، دهه‌ها فاصله دارد. این واقعیت، تصویر بسیار محتاطانه‌تری از سرعت واقعی اتوماسیون فیزیکی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد محدودیت‌های واقعی هوش مصنوعی هنوز جدی و قابل‌لمس‌اند.
۵. کدام مشاغل بیشترین آسیب‌پذیری را دارند؟
در صدر فهرست پرخطرترین مشاغل، رانندگان تاکسی قرار دارند، با بالاترین عدد شاخص قرارگیری در معرض ربات در میان همهٔ مشاغل بررسی‌شده. پس از آن‌ها، رانندگان ون‌های شاتل و دیگر رانندگان حمل‌ونقل مسافر قرار می‌گیرند؛ گروهی که با گسترش سریع خودروهای خودران، از هم‌اکنون زیر فشار جدی هستند. کارگران انبار و جابه‌جایی کالا نیز به‌خاطر استقرار گستردهٔ ربات‌های خودران داخل انبارهای بزرگ، در رتبه‌های بالای فهرست قرار دارند.
گزارش همچنین نشان می‌دهد کارگرانی که در مشاغل پرخطرتر مشغول‌اند، به‌طور میانگین حدود ۳۰ دلار در ساعت کمتر از کارگران مشاغل کم‌خطر درآمد دارند و نرخ بیکاری در میان‌شان بیش از دو برابر است. این گروه همچنین بیشتر مردانه، با احتمال بیشتر از نژاد هیسپانیک و اغلب در شرایط کاری سخت‌تر فیزیکی مشغول به کارند؛ الگویی که نگرانی‌های اجتماعی دربارهٔ نابرابری ناشی از اتوماسیون را پررنگ‌تر می‌کند.
۶. مشاغلی که فعلاً از دسترس ربات‌ها دورند
در طرف مقابل فهرست، مشاغل حوزهٔ سلامت مانند پرستاری، به‌خاطر نیاز به مهارت‌های دستی ظریف و تعامل عاطفی با بیمار، همچنان به‌شدت دور از دسترس ربات‌ها باقی مانده‌اند. تعمیرات پیچیده و چندمرحله‌ای نیز به‌دلیل نیاز به حل مسئلهٔ لحظه‌ای و انعطاف‌پذیری بالا، جزو سخت‌ترین حوزه‌ها برای خودکارسازی است. خدمات مراقبت شخصی هم به همین دلیل، یعنی اهمیت تماس انسانی و ظرافت در برخورد، در پایین‌ترین سطح ریسک قرار دارد.
پژوهشگران چهار مانع اصلی برای خودکارسازی این مشاغل برشمرده‌اند: نخست شکاف‌های توانایی فنی که بزرگ‌ترین بخش آن (حدود نیمی از وظایف) به نیاز به مهارت دست‌ورزی و لمس دقیق اشیاء برمی‌گردد؛ دوم مقررات قانونی، به‌خصوص در حوزهٔ سلامت، خدمات حفاظتی و آموزش؛ سوم ترجیحات انسانی، یعنی مردم به تعامل انسانی ارزش می‌دهند؛ و چهارم محدودیت در برنامه‌ریزی و استدلال پیچیده که همچنان حوزه‌ای چالش‌برانگیز برای ماشین‌هاست.
۷. اعتبارسنجی با پنج دهه داده
برای این‌که مطمئن شوند این شاخص صرفاً یک مدل نظری نیست، تیم آنتروپیک آن را در برابر نزدیک به پنج دهه دادهٔ واقعی بازار کار آمریکا، از سال ۱۹۷۷ تاکنون، آزمایش کرد. نتیجه این بود که مشاغلی که در گذشته بیشتر «در معرض» فناوری‌های مشابه خودکارسازی بوده‌اند، واقعاً هم در دهه‌های بعد کاهش محسوس دستمزد و اشتغال را تجربه کرده‌اند. این یافته به مدل پیش‌بینی آنتروپیک اعتبار قابل‌توجهی می‌دهد و نشان می‌دهد شاخص قرارگیری در معرض ربات، صرفاً یک حدس آماری نیست. به گفتهٔ پژوهشگران، این شیوهٔ اعتبارسنجی تاریخی یکی از نقاط قوت این مطالعه نسبت به بسیاری گزارش‌های مشابه دربارهٔ تأثیر فناوری بر اشتغال است، چون صرفاً به حدس‌وگمان دربارهٔ آینده بسنده نکرده و واقعیت‌های گذشته را هم آزموده است.
البته پژوهشگران چند نکتهٔ احتیاطی هم اضافه کرده‌اند: ممکن است ربات‌های مجهز به هوش مصنوعی در آینده با جهشی ناگهانی، از مرزهای فعلی این شاخص عبور کنند؛ کاهش دستمزدها یا تغییرات قانونی هم می‌تواند زمان‌بندی کل این روند را عوض کند. به همین دلیل، نتایج گزارش باید به‌عنوان یک تصویر محتاطانه از وضعیت امروز خوانده شود، نه پیش‌بینی قطعی آینده؛ موضوعی که برای کسانی که دنبال تفکیک واقعیت از هیاهوی هوش مصنوعی هستند، نکتهٔ مهمی است.
۸. چشم‌انداز تا سال ۲۰۵۰ چیست؟
در خوش‌بینانه‌ترین سناریوی بررسی‌شده، با فرض پیشرفت سریع در توانایی‌های رباتیک و شتاب‌گیری کاهش هزینه‌ها، ربات‌ها می‌توانند تا سال ۲۰۵۰ برای نزدیک به ۵۰ درصد از کارهای فیزیکی از نظر اقتصادی به‌صرفه شوند. با این حال، رسیدن به اتوماسیون ۹۰ درصدی کارهای فیزیکی، حتی در این سناریوی خوش‌بینانه، حدود ۵۳ سال دیگر زمان می‌برد. این یعنی صحبت از «بیکاری گستردهٔ فوری ناشی از ربات‌ها» فعلاً با اعداد واقعی همخوانی ندارد، هرچند روند بلندمدت به‌وضوح رو به افزایش نفوذ رباتیک است.
برای کسب‌وکارهایی که می‌خواهند از همین امروز با ابزارهای هوش مصنوعی مثل کلود و چت‌جی‌پی‌تی آشنا شوند و در این مسیر عقب نمانند، آشنایی با مفاهیم پایه‌ای مثل شرکت‌هایی که این فناوری را می‌سازند و یادگیری نحوهٔ درست پرامپت‌نویسی نقطهٔ شروع خوبی است؛ همان‌طور که وب‌سایت Mr ChatGPT در بخش آموزش‌های چت‌جی‌پی‌تی به‌صورت مستمر پوشش می‌دهد.
در نهایت، شاید مهم‌ترین پیام این گزارش برای کسب‌وکارها و سیاست‌گذاران این باشد که وقت کافی برای برنامه‌ریزی وجود دارد. برخلاف تیترهای پرهیجانی که هر چند وقت یک‌بار دربارهٔ «پایان کار انسان» منتشر می‌شوند، داده‌های واقعی آنتروپیک نشان می‌دهد تغییر بازار کار به‌خاطر رباتیک فیزیکی، فرایندی تدریجی و قابل‌مدیریت خواهد بود، نه یک شوک ناگهانی؛ هرچند همین روند تدریجی هم برای کارگران مشاغل پرخطر، نیازمند سیاست‌های حمایتی و آموزش مهارت‌های تازه از همین امروز است.
۹. پرسش‌های متداول
آیا این گزارش یعنی ربات‌ها به‌زودی جای انسان‌ها را می‌گیرند؟
نه به این زودی. گزارش آنتروپیک به‌روشنی نشان می‌دهد با وجود توان فنی بالا، فقط ۰.۳ درصد از وظایف فیزیکی امروز از نظر اقتصادی به‌صرفه‌اند و رسیدن به اتوماسیون گسترده، چند دهه زمان می‌برد.
کدام شغل‌ها بیشترین ریسک را دارند؟
رانندگان تاکسی و ون‌های شاتل، و پس از آن‌ها کارگران انبار و جابه‌جایی کالا، بالاترین شاخص قرارگیری در معرض ربات را دارند.
چرا پرستاری و مراقبت شخصی کم‌خطرتر است؟
چون این مشاغل به مهارت دست‌ورزی ظریف، تصمیم‌گیری لحظه‌ای و تعامل انسانی نیاز دارند؛ مواردی که ربات‌های امروزی هنوز در آن‌ها ضعیف عمل می‌کنند.
آنتروپیک چطور این داده‌ها را جمع‌آوری کرده است؟
با تحلیل ۱۹هزار وظیفهٔ شغلی از پایگاه O*NET با کمک مدل کلود، و اعتبارسنجی نتایج در برابر پنج دهه دادهٔ واقعی بازار کار آمریکا.
نسخهٔ فوری این مطلب در تلگرام: اینجا بخوانید
