مهر
اخبار
اتحاد نامتعارف: گوگل، OpenAI و Anthropic بهدنبال قانونگذاری خودخواستهی هوش مصنوعی
گوگل، OpenAI و Anthropic در حال ساخت یک نهاد خودگردان صنعتی برای استانداردهای ایمنی هوش مصنوعی هستند؛ طرحی که میتواند آیندهی قانونگذاری این فناوری را برای سالها تعیین کند.
لیست مطالب
۱. نبردی تازه بر سر آیندهی نظارت بر هوش مصنوعی
در حالی که دولتهای مختلف جهان هنوز در حال کشمکش بر سر چگونگی قانونگذاری برای هوش مصنوعی هستند، بزرگترین بازیگران این صنعت تصمیم گرفتهاند خودشان دست به کار شوند. بهگفتهی رسانهی The Information، شرکتهای Google، OpenAI و Anthropic مشغول شکلدادن به یک نهاد مشترک و خودگردان برای تدوین استانداردهای ایمنی هوش مصنوعی هستند. این خبر که در روزهای اخیر منتشر شده، بهسرعت به یکی از داغترین موضوعات روز در دنیای اخبار هوش مصنوعی تبدیل شده است.
نام موقتی که برای این نهاد در نظر گرفته شده «آژانس استانداردهای هوش مصنوعی مرزی» است؛ عبارتی که بهطور مستقیم به مدلهای پیشرفته یا همان «مدلهای مرزی» اشاره دارد. اگر این طرح نهایی شود، میتواند نخستین گام جدی صنعت برای تنظیمگری داخلی و مستقل از دولتها در تاریخ هوش مصنوعی بهشمار برود.
۲. آژانس استانداردهای هوش مصنوعی مرزی دقیقاً چیست؟
بر پایهی جزئیات منتشرشده، این نهاد قرار نیست یک سازمان تشریفاتی یا صرفاً یک بیانیهی مشترک باشد. هدف اصلی آن، ایجاد چارچوبی عملیاتی برای ارزیابی و آزمایش مدلهای هوش مصنوعی پیش از عرضهی عمومی است. شرکتهای عضو متعهد میشوند که مدلهای جدید خود را پیش از انتشار، از فیلتر آزمایشهای ایمنی توسط اشخاص ثالث عبور دهند و در صورت بروز حادثهی امنیتی یا رفتار غیرمنتظره، آن را بهصورت شفاف گزارش کنند.
این رویکرد شباهت زیادی به آنچه در صنایع دیگر مانند خدمات مالی یا هوانوردی دیده میشود دارد؛ جایی که خودِ بازیگران صنعت، استانداردهایی را تدوین میکنند که هم اعتماد عمومی را جلب کند و هم مانع از ورود قانونگذاری سختگیرانهی دولتی شود.
۳. مدل FINRA؛ الگویی وامگرفته از والاستریت
نکتهی کلیدی در طراحی این نهاد، الگوبرداری آشکار از سازمان مالی FINRA در والاستریت است؛ نهادی که بهجای دولت آمریکا، بر رفتار کارگزاران و شرکتهای بورسی نظارت میکند. یکی از مدیران درگیر در این پروژه در گفتوگو با رسانهها به این نکته اشاره کرده که هدف، جلوگیری از شکلگیری چیزی شبیه «یک سازمان غذا و دارو برای هوش مصنوعی» است؛ بهعبارت دیگر، این شرکتها ترجیح میدهند بهجای نظارت مستقیم و سختگیرانهی دولتی، خودشان قواعد بازی را تعیین کنند.
این استراتژی برای کسانی که با تاریخچهی صنایع تنظیمشده آشنا هستند تازگی ندارد؛ اما در حوزهای بهسرعت درحالتحول مانند هوش مصنوعی، اجرای آن پیامدهای متفاوتی خواهد داشت. برای درک بهتر جایگاه این شرکتها در اکوسیستم فعلی، مروری بر مطلب شرکت OpenAI چیست و چگونه شکل گرفت میتواند مفید باشد.
۴. چرا اکنون؟ زمینههای شکلگیری این ائتلاف
ریشهی این طرح به ماه ژوئیهی ۲۰۲۶ بازمیگردد، زمانی که دیمیس حسابیس، رئیس گوگل دیپمایند، نخستین گفتوگوها را برای شکلدادن به چنین نهادی آغاز کرد. اما این ایده تا اواسط سپتامبر همان سال، زمانی که کریس لیهین، مدیر ارتباطات جهانی شرکت OpenAI، هماهنگی میان سه شرکت را تأیید کرد، شکل رسمیتری به خود نگرفته بود.
زمانبندی این اقدام تصادفی نیست. در ماههای اخیر، فشار برای قانونگذاری سختگیرانهتر بر هوش مصنوعی هم در آمریکا و هم در اروپا افزایش یافته و رقابت میان مدلهای پیشرفته مانند نسل جدید ChatGPT و Gemini و Claude باعث شده نگرانیهای عمومی دربارهی ایمنی این فناوری بیشتر شود. تشکیل یک نهاد خودگردان میتواند به این شرکتها کمک کند تا روایت خودشان را از «هوش مصنوعی مسئولانه» پیش از تصویب قوانین سختگیرانهتر شکل دهند.
۵. نقش سریام کریشنان و پیشینهی او در کاخ سفید
یکی از جالبتوجهترین بخشهای این خبر، پیشنهاد ریاست عملیاتی این نهاد به سریام کریشنان است. او از ژانویهی ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶ بهعنوان مشاور ارشد کاخ سفید در حوزهی هوش مصنوعی فعالیت میکرد و در طول این دوره همواره از رویکردی غیرمتمرکز و مبتنی بر بازار در برابر قانونگذاری سنگین دولتی دفاع کرده است.
انتخاب چنین چهرهای برای هدایت یک نهاد خودگردان صنعتی، از دید بسیاری از ناظران، پیام روشنی دارد: این سه شرکت بهدنبال کسی هستند که هم بهاندازهی کافی در ساختار سیاستگذاری آمریکا نفوذ داشته باشد و هم فلسفهی «تنظیمگری سبک» را باور داشته باشد. همین موضوع باعث شده برخی منتقدان این طرح را نه یک اقدام ایمنیمحور، بلکه تلاشی هوشمندانه برای مدیریت روایت عمومی بدانند.
۶. وظایف و اختیارات پیشنهادی این نهاد
طبق برنامهی اولیهای که تاکنون منتشر شده، وظایف این آژانس میتواند شامل موارد زیر باشد:
نخست، تدوین پروتکلهای استاندارد برای ارزیابی ریسک مدلهای جدید پیش از عرضه. دوم، الزام شرکتهای عضو به انجام آزمایشهای ایمنی توسط تیمهای مستقل و ثالث. سوم، ایجاد سازوکار گزارشدهی اجباری برای حوادث امنیتی یا سوءاستفاده از مدلها. چهارم، همکاری مستقیم با نهادهای فدرال آمریکا در موضوعات حساس امنیت ملی. و پنجم، الزام شرکتها به انتشار «کارت مشخصات مدل» برای هر نسخهی جدید، به همراه رعایت استانداردهای مشخص امنیت سایبری و بررسی پیشینهی پرسنل کلیدی.
اگر این چارچوب اجرایی شود، میتواند تأثیر مستقیمی بر نحوهی توسعه و عرضهی ابزارهایی داشته باشد که کاربران روزمره با آنها سروکار دارند؛ از جمله در حوزهی آموزشهای کاربردی ChatGPT که هر تغییر در مدلهای زیرساختی، مستقیماً روی آن اثر میگذارد.
۷. واکنشهای صنعت: از حمایت تا اتهام «کارتل»
اما همهی چهرههای صنعت هوش مصنوعی از این طرح استقبال نکردهاند. ایدن گومز، مدیرعامل شرکت Cohere، در واکنشی صریح این پروژه را «یک کارتل با نام دیگر» توصیف کرده است. بهگفتهی او، چنین نهادی میتواند بهجای افزایش ایمنی، صرفاً جایگاه انحصاری چند شرکت بزرگ را تثبیت کند و ورود رقبای کوچکتر و پروژههای متنباز به این صنعت را دشوارتر سازد.
این نگرانی بیپایه هم نیست؛ استانداردهای پیچیده و پرهزینهی آزمایش ایمنی، برای غولهایی مانند Google و OpenAI و Anthropic که منابع مالی گسترده دارند، چندان سنگین نخواهد بود؛ اما برای استارتاپها و توسعهدهندگان مستقل میتواند به مانعی جدی تبدیل شود. برای درک بهتر تفاوت میان توسعهی واقعی و ادعاهای بازاریابی در این صنعت، خواندن مطلب توهم هوش مصنوعی؛ توسعهدهندهی تنها در برابر مهندس واقعی خالی از لطف نیست.
مقایسه با رقابت میان مدلها
جالب است بدانید که همین شرکتهایی که اکنون بر سر استانداردهای مشترک ایمنی همکاری میکنند، در میدان رقابت فنی همچنان رقیب سرسخت یکدیگرند. برای نمونه، در مطلب مقایسهی ChatGPT و DeepSeek در نبرد هوش مصنوعیهای شطرنجباز میتوانید ببینید که رقابت فنی میان مدلها تا چه اندازه فشرده است؛ رقابتی که همکاری بر سر «قوانین بازی» آن را کمرنگ نمیکند.
۸. رقیب جهانی: شورای ثبات فناوری کارنی و مکرون
نکتهی مهم دیگر این است که این طرح در خلأ شکل نگرفته است. همزمان، مارک کارنی و امانوئل مکرون پیشنهاد ایجاد یک نهاد جهانی با نام «شورای ثبات فناوری» را مطرح کردهاند؛ ایدهای که برخلاف طرح سهشرکتی آمریکایی، بر نظارت بیندولتی و چندجانبه تأکید دارد.
وجود دو مسیر موازی و رقیب برای تنظیمگری هوش مصنوعی -یکی صنعتمحور و آمریکایی، دیگری دولتمحور و بینالمللی- نشان میدهد که آیندهی نظارت بر این فناوری هنوز به هیچوجه مشخص نیست. نتیجهی این کشمکش میتواند تعیینکند که در سالهای آینده، چه کسی -شرکتها یا دولتها- قواعد بازی هوش مصنوعی را مینویسد.
۹. این اتفاق برای کاربران و کسبوکارهای ایرانی چه معنایی دارد؟
شاید در نگاه اول بهنظر برسد که چنین اخباری صرفاً به سیاستگذاری آمریکا و اروپا مربوط است؛ اما واقعیت این است که هر تصمیمی دربارهی نحوهی آزمایش، عرضه و شفافیت مدلهای هوش مصنوعی، مستقیماً روی کیفیت و قابلیت اطمینان ابزارهایی اثر میگذارد که کسبوکارهای ایرانی هر روز از آنها استفاده میکنند. برای کسانی که بهدنبال درک عمیقتر از اهمیت این فناوری در کسبوکار هستند، مطلب چرا هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ برای کسبوکارها اهمیت دارد نگاهی جامع به این موضوع دارد.
از سوی دیگر، استانداردهای شفافیت بیشتر میتواند به معنای مدلهایی قابلاعتمادتر و مستندتر باشد؛ موضوعی که مستقیماً به کیفیت پرامپتنویسی و بهرهوری کاربران مرتبط است. اگر تازهکار هستید، راهنمای نوشتن پرامپت برای مبتدیان نقطهی شروع خوبی است. همچنین برای درک محدودیتهای واقعی این فناوری در کنار قابلیتهایش، مطلب پتانسیل واقعی و محدودیتهای هوش مصنوعی در دنیای واقعی را از دست ندهید.
پرسشهای متداول
آژانس استانداردهای هوش مصنوعی مرزی چه زمانی رسمی میشود؟
تاکنون تاریخ رسمی راهاندازی اعلام نشده و طرح در مرحلهی هماهنگی میان سه شرکت است؛ اما با توجه به سرعت پیشرفت مذاکرات از ژوئیه تا سپتامبر ۲۰۲۶، احتمال اعلام رسمی در ماههای آینده وجود دارد.
آیا این نهاد جایگزین قوانین دولتی میشود؟
خیر، بهطور رسمی هدف این نهاد مکمل بودن و پرکردن خلأ نظارتی عنوان شده است؛ اما منتقدانی مانند مدیرعامل Cohere معتقدند هدف واقعی، پیشگیری از قانونگذاری سختگیرانهی دولتی است.
این طرح چه تأثیری بر شرکتهای کوچکتر و متنباز دارد؟
نگرانی اصلی این است که رعایت استانداردهای پیچیدهی آزمایش ایمنی، هزینه و پیچیدگی بیشتری برای استارتاپها و پروژههای متنباز نسبت به غولهای بزرگ ایجاد کند و عملاً به مانعی برای رقابت تبدیل شود.
نسخهٔ فوری این مطلب در تلگرام: اینجا بخوانید
