اروپا ۱۰ میلیارد یورو برای هفت ابرکارخانه هوش مصنوعی تخصیص داد

دسته · هوش مصنوعی

کمیسیون اروپا در اقدامی تاریخی ۱۰ میلیارد یورو برای ساخت هفت ابرکارخانه هوش مصنوعی اختصاص داد تا شکاف فناوری اروپا با آمریکا و چین را ببندد.

۱. رقابت جهانی برای برتری در هوش مصنوعی: اروپا کجا ایستاده؟

در سال‌های اخیر، رقابت جهانی در حوزه هوش مصنوعی به یکی از داغ‌ترین معادلات ژئوپلیتیک تبدیل شده است. ایالات متحده با غول‌هایی مانند OpenAI، Google، Microsoft، Meta و NVIDIA، پیشتاز این مسابقه است و صدها میلیارد دلار در زیرساخت‌های محاسباتی سرمایه‌گذاری می‌کند. چین نیز با برنامه‌های دولتی‌ محور و شرکت‌هایی مانند Huawei، Baidu و ByteDance به سرعت در حال کاهش این شکاف است.

اروپا اما در این مسابقه تا کنون نقشی بیشتر تماشاگرانه داشته است. در حالی که اروپا در زمینه مقررات‌گذاری هوش مصنوعی با قانون AI Act پیشرو بوده، در ساخت زیرساخت‌های محاسباتی از رقبا عقب مانده است. شبکه فعلی ۱۹ مرکز داده هوش مصنوعی اروپایی —از فنلاند تا اسپانیا— در برابر توانمندی مراکز داده آمریکایی و چینی ناچیز به نظر می‌رسد. اما این وضعیت در حال تغییر است.

۲. اتحادیه اروپا چه اعلام کرد؟

کمیسیون اروپا در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ رسماً اعلام کرد که برای احداث هفت ابرکارخانه هوش مصنوعی در سراسر قاره اروپا، ۱۰ میلیارد یورو (معادل ۱۱.۴ میلیارد دلار) سرمایه عمومی اختصاص می‌دهد. این ابرکارخانه‌ها، که در انگلیسی به نام «AI Gigafactory» شناخته می‌شوند، قرار است مراکزی باشند که توان محاسباتی عظیم برای آموزش و اجرای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی فراهم کنند.

هم‌اکنون شرکت‌ها می‌توانند برای قراردادهای ساخت این مراکز پیشنهاد ارسال کنند. این اعلان در ادامه ابتکار InvestAI اتحادیه اروپاست که هدف آن بسیج ۲۰۰ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری در حوزه AI است. این خبر در سطح جهانی بازتاب گسترده‌ای داشت و نشان می‌دهد که اروپا دیگر تنها نقش ناظر و مقررات‌گذار را نمی‌پذیرد. برای پیگیری آخرین اخبار هوش مصنوعی می‌توانید به بخش اخبار ما سر بزنید.

۳. مشخصات فنی ابرکارخانه‌های هوش مصنوعی اروپا

توان محاسباتی

هر یک از هفت ابرکارخانه جدید باید حداقل ۱۰۰ هزار تراشه پیشرفته هوش مصنوعی داشته باشد. این رقم تقریباً چهار برابر توان فعلی مراکز داده AI موجود در اروپاست. زمانی که این هفت کارخانه به صورت کامل عملیاتی شوند، توان محاسباتی کل اروپا در زمینه هوش مصنوعی بیش از دو برابر خواهد شد. برای تصور بهتر، بدانید که آموزش مدل‌های زبانی بزرگ مانند GPT-4 به ده‌ها هزار تراشه GPU نیاز دارد و این تراشه‌ها باید به صورت شبکه‌ای به هم متصل باشند.

منابع مالی طرح

سرمایه‌گذاری کل این طرح در سه لایه تعریف شده است: ۱۰ میلیارد یورو سرمایه عمومی از طرف کمیسیون اروپا، ۲۰ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری بخش خصوصی که باید جذب شود، و در مجموع ۳۰ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری کل. این مدل ترکیبی دولتی-خصوصی، اروپا را قادر می‌سازد با کشیدن بخش خصوصی به میدان، از منابع محدود عمومی بهترین بهره را ببرد. این رویکرد مشابه مدل‌هایی است که در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر با موفقیت اجرا شده است.

۴. چرا اروپا از رقبا عقب افتاد؟

اروپا به دلایل متعددی در ساخت زیرساخت هوش مصنوعی از آمریکا و چین عقب ماند. اول، کمبود شرکت‌های فناوری بزرگ (Big Tech) بومی: اروپا هیچ معادلی برای Google، Microsoft، Amazon یا Meta ندارد که بتواند به تنهایی صدها میلیارد دلار در زیرساخت سرمایه‌گذاری کند. دوم، مقررات سختگیرانه GDPR که در برخی موارد، توسعه و استقرار هوش مصنوعی را در مقایسه با ایالات متحده کندتر کرده است. سوم، بازار سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) کوچک‌تر که اجازه می‌دهد شرکت‌های فناوری آمریکایی با سرعت بیشتری مقیاس بگیرند.

در همین حال، چین با برنامه‌های پنج‌ساله دولتی و حمایت‌های گسترده مالی از صنعت AI، شکاف با آمریکا را کاهش داده است. این تجربه نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری دولتی استراتژیک می‌تواند نقش محوری در توسعه صنایع فناوری ایفا کند. اتحادیه اروپا حالا می‌خواهد همین منطق را به کار بگیرد. اهمیت هوش مصنوعی برای کسب‌وکار در دنیای امروز انکارناپذیر است و اروپا این واقعیت را دیر اما درست درک کرده است.

۵. هدف استراتژیک: استقلال فناوری

هنا ویرکونن، معاون اجرایی کمیسیون اروپا برای حاکمیت فناوری، در اعلام این طرح گفت: «دسترسی به مقیاس خام قدرت محاسباتی در ابرکارخانه‌های هوش مصنوعی یک ضرورت استراتژیک برای اروپا در مسیر توسعه شتابان هوش مصنوعی است.» این جمله کوتاه، ماهیت اصلی این ابتکار را روشن می‌کند: این تنها یک پروژه فناوری نیست؛ یک تصمیم ژئوپلیتیک است.

وابستگی اروپا به زیرساخت‌های آمریکایی یک آسیب‌پذیری راهبردی جدی است. وقتی شرکت‌های اروپایی برای آموزش مدل‌های AI باید از سرورهای AWS، Microsoft Azure یا Google Cloud استفاده کنند، داده‌های حساس و مالکیت معنوی آن‌ها در معرض قوانین آمریکایی (مانند CLOUD Act) قرار می‌گیرد. این ابرکارخانه‌ها قرار است این وابستگی را بشکنند و یک بوم‌اکوسیستم AI کاملاً اروپایی ایجاد کنند. تمام محصولات هوش مصنوعی توسعه‌یافته در این مراکز باید با مقررات اروپایی در زمینه حفاظت از داده، ایمنی و اخلاق مطابقت کامل داشته باشند.

۶. صنعت هوش مصنوعی اروپا: از Mistral تا آینده

اروپا بی‌مدعی در عرصه هوش مصنوعی نیست. شرکت فرانسوی Mistral AI یکی از موفق‌ترین استارتاپ‌های AI در سطح جهانی است که توانسته مدل‌هایی با کیفیت رقیب مدل‌های آمریکایی تولید کند. Mistral هم‌اکنون یکی از بزرگ‌ترین مراکز داده هوش مصنوعی قاره اروپا را در پاریس اداره می‌کند. شرکت‌های آلمانی مانند Aleph Alpha و سازمان‌های تحقیقاتی مانند LAION نیز در این حوزه فعال هستند.

این ابرکارخانه‌های جدید می‌توانند چنین شرکت‌هایی را تقویت کنند؛ چراکه دسترسی به قدرت محاسباتی ارزان‌تر و بدون محدودیت، یکی از بزرگ‌ترین موانع رشد استارتاپ‌های AI اروپایی است. بسیاری از این شرکت‌ها مجبورند برای آموزش مدل‌های بزرگ، هزاران دلار در ماه هزینه ابر کنند. با احداث این کارخانه‌ها، این هزینه‌ها برای شرکت‌های اروپایی می‌توانند به شکل قابل توجهی کاهش یابند. اگر به توهم توسعه‌دهنده تنها در مقابل مهندس واقعی در دنیای AI فکر می‌کنید، بدانید که زیرساخت قوی نقش کلیدی دارد.

۷. تأثیر بر رقابت جهانی هوش مصنوعی

اعلام این طرح، بازتاب قابل توجهی در جامعه جهانی هوش مصنوعی داشته است. این اقدام اروپا می‌تواند توازن قدرت در دنیای AI را تغییر دهد. اگر این هفت کارخانه با موفقیت احداث شوند، اروپا برای اولین بار از زیرساخت محاسباتی کافی برای رقابت در سطح جهانی برخوردار خواهد بود. این می‌تواند به شرکت‌های اروپایی اجازه دهد در توسعه مدل‌های پایه (Foundation Models) که تا کنون تقریباً انحصار آمریکا و چین بوده، وارد شوند.

در سطح بین‌المللی، این اقدام می‌تواند الهام‌بخش سایر مناطق جهان نیز باشد. کشورهای عضو ASEAN، خاورمیانه و آفریقا که همگی با همین مشکل وابستگی به زیرساخت‌های خارجی روبرو هستند، ممکن است الگوی اروپا را دنبال کنند. برای درک بهتر رقابت مدل‌های AI، می‌توانید مقاله ChatGPT در برابر DeepSeek را بخوانید.

۸. مقررات اروپایی: شمشیر دو لبه

یکی از مهم‌ترین جنبه‌های این طرح، شرط الزامی مطابقت با مقررات اروپایی است. تمام محصولات AI توسعه‌یافته در این ابرکارخانه‌ها باید با AI Act، GDPR و سایر قوانین حفاظت از داده، ایمنی و اخلاق اتحادیه اروپا منطبق باشند. این رویکرد یک شمشیر دو لبه است: از یک سو، اروپا را به رهبر AI با اصول اخلاقی تبدیل می‌کند؛ از سوی دیگر، ممکن است برخی از ابزارهای قدرتمند AI که در آمریکا یا چین بدون محدودیت استفاده می‌شوند، در اروپا با محدودیت مواجه شوند.

این رویکرد اروپا در تضاد با مدل آمریکایی است که ترجیح می‌دهد ابتدا نوآوری کند و سپس مقررات را تنظیم کند. اما طرفداران رویکرد اروپایی معتقدند که شرکت‌هایی مانند OpenAI نیز در درازمدت باید با مقررات سختگیرانه‌تر روبرو شوند و اروپا با ایجاد این استانداردها، یک مزیت رقابتی برای خود ایجاد می‌کند. ایمنی AI، مسئله‌ای است که دیگر کل دنیا با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند.

۹. پیامدهای عملی برای کسب‌وکارها و توسعه‌دهندگان

برای شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان اروپایی، این طرح می‌تواند فرصت‌های قابل توجهی ایجاد کند. دسترسی به قدرت محاسباتی با هزینه کمتر، امکان آموزش مدل‌های AI بزرگ‌تر را فراهم می‌کند. کسب‌وکارهای کوچک و متوسط که تاکنون به دلیل هزینه‌های بالای ابر نمی‌توانستند از AI بهره‌مند شوند، با این ابرکارخانه‌ها دسترسی عادلانه‌تری خواهند داشت. اگر می‌خواهید بدانید چگونه از هوش مصنوعی در کسب‌وکارتان استفاده کنید، آموزش‌های ChatGPT ما می‌توانند نقطه شروع خوبی باشند.

علاوه بر این، ساخت این کارخانه‌ها به معنای ایجاد هزاران شغل جدید در حوزه فناوری در سراسر اروپاست؛ از مهندسان سخت‌افزار و نرم‌افزار تا متخصصان داده و امنیت سایبری. این طرح می‌تواند مغزهایی که تاکنون به دلیل فرصت‌های بهتر به آمریکا مهاجرت می‌کردند (Brain Drain) را در اروپا نگه دارد. یادگیری استفاده از AI نیز ساده‌تر از چیزی است که فکر می‌کنید؛ حتی کسانی که با پرامپت‌نویسی آشنا نیستند می‌توانند با راهنمای پرامپت‌نویسی ساده شروع کنند.

۱۰. سوالات متداول (FAQ)

ابرکارخانه هوش مصنوعی (AI Gigafactory) چیست؟
ابرکارخانه هوش مصنوعی یک مرکز داده مقیاس‌بزرگ است که حداقل ۱۰۰ هزار تراشه پیشرفته AI دارد و توان محاسباتی کافی برای آموزش و اجرای مدل‌های زبانی بزرگ و سایر سیستم‌های پیشرفته هوش مصنوعی را فراهم می‌کند. این کارخانه‌ها معادل AI همان چیزی هستند که در عصر صنعتی، کارخانه‌های بزرگ تولیدی بودند.

کی این ابرکارخانه‌ها ساخته می‌شوند؟
کمیسیون اروپا فرآیند مناقصه برای ساخت این کارخانه‌ها را در ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ آغاز کرد. با توجه به مقیاس این پروژه‌ها، انتظار می‌رود که ساخت آن‌ها چندین سال طول بکشد و اولین کارخانه‌ها تا سال ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۰ عملیاتی شوند.

این طرح چه تأثیری بر بازار جهانی هوش مصنوعی دارد؟
این طرح می‌تواند رقابت را در بازار زیرساخت‌های AI افزایش دهد و فشار بیشتری بر شرکت‌های آمریکایی مانند AWS، Azure و Google Cloud ایجاد کند. همچنین می‌تواند به توسعه مدل‌های AI اروپایی کمک کند و تنوع در اکوسیستم جهانی AI را افزایش دهد.

آیا شرکت‌های غیراروپایی می‌توانند از این کارخانه‌ها استفاده کنند؟
جزئیات کامل شرایط دسترسی هنوز اعلام نشده است، اما انتظار می‌رود که اولویت با شرکت‌های اروپایی باشد. با این حال، با توجه به مدل اتحادیه اروپا که تجارت آزاد را ترویج می‌کند، احتمالاً یک چارچوب دسترسی برای شرکت‌های بین‌المللی نیز تعریف خواهد شد.